Der Naturen Bloeme   -   Literatuur

        Bloeme

Eelco Verwijs, Jacob van Maerlant's Naturen Bloeme (2 dl: Wolters, 1878).

Brontekst uit Corpus Gysseling: ljc, en dbnl.

Goedgezien (82): De dieren in een 'encyclopedie' - over het Leidse Handschrift.

Leeslijst Der nature bloeme.

J. te Winkel, Maerlant's werken, beschouwd als spiegel van de dertiende eeuw (den Haag, 1892), h. 7: Maerlant en de Wetenschap, p. 349-354.
    Idem, 'Het rendier in Maerlant's Naturen Bloeme' (1912).

Jozef van Mierlo, 'Wetenschap op rijm', 1946.

Marcel van der Voort, Dat seste boec van serpenten (Hilversum, Verloren, 2001): Een onderzoek naar en een uitgave van boek VI van Jacob van Maerlants Der naturen bloeme.

Jacob van Maerlants >Der naturen bloeme< und das Umfeld, Vorläufer - Redaktionen - Rezeption, herausgegeben von Amand Berteloot und Detlev Hellfaier (Waxmann Münster, 2001).

Koninklijke Bibliotheek, KA 16: het handschrift dat de KB permanent in bruikleen heeft van de KNAW. Gegevens bij dbnl.
En ook: 76 E 4.

        Maerlant

IBO — I. Biesheuvel en F. van Oostrom, Jacob van Maerlant (Tekst in Contekst 2, AUP, 1999).

IB — Ingrid Biesheuvel, Maerlants Werk (Ambo/AUP, 1998): langere fragmenten, met vertaling.

D. Hogenelst en F. van Oostrom, Handgeschreven wereld (Amst. 1995).

Peter van Heusden - Maerlant, Historie van Troyen (albasten kamer), Torec.

dbnl - Jacob van Maerlant, met meer teksten van hem en studies over hem.

        Woorden

Willem Kuiper, 'Een Knijf van Andene', over de naam van een soort ijzer. Zie ook andere columns in het archief van Neder-L, o.a. over Maerlants werk.

John Jonston, Naeukeurige Beschrijvingh van de Natuur (Schipper, 1660). Reprint van de kopergravures: 4 dl, 1976, NN; met oude dierennamen.

VMNW - 'Vroegmiddelnederlands Woordenboek'.

        Oude natuurboeken

Plinius, Naturalis historia.

Lucretius, De rerum natura, On the nature of things. Een heel ander natuurboek, niet bekend in Maerlants tijd; het gaat niet om verzamelen maar om begrijpen.
    Enkele fragmenten bij Is. Beeckman (Ned.).

(H)Rabanus Maurus, De rerum naturis (of: De universo; 9e eeuw, gebaseerd op Isidorus) in het Latijn.

Aberdeen Bestiary (eind 12e eeuw, gebaseerd op Physiologus): handschrift met afbeeldingen, Latijn en Engels, met uitgebreid commentaar.

Bestiaire du Moyen Âge, een prachtige expositie.

De natuurkunde van het geheelal. Een 13de-eeuws middelnederlands leerdicht.

Eyn corte decleringhe deser spere, handschrift. ca. 1465 (naar Hugo Argentinensis, 13e eeuw) (^).

Van smeinscen lede. Een 13de-eeuws middelnederlands geneeskundig geschrift (in proefschrift L. Elaut, 1956).

Thomas van Cantimpré, Byen boeck (Ned. 1488); zie ook bij dbnl.

Konrad von Megenberg, Das Buch der Natur (14e eeuw, incunabel uit 1499; andere: 1475, 1481, en meer), evenals de Bloeme een vertaling van Cantimpré's, De Natura Rerum.

MB — The Medieval Bestiary geeft veel informatie, en veel afbeeldingen.

        Middeleeuwse wetenschap

H.J. Störig, Geschiedenis van de wetenschap in Oudheid en Middeleeuwen (Spectrum, 1961).

R. Hooykaas, Geschiedenis der natuurwetenschappen (Utrecht, 1976).

H.C.D. de Wit, Ontwikkelingsgeschiedenis van de biologie (Wageningen, 1982).

Frank Zeiss, Natuurlijke historiën (Boom, 1995).

Medieval Bestiaries and the Birth of Zoology.

Thomas Browne, Pseudodoxia Epidemica (1643/72): opsomming en weerlegging van hardnekkige foute verhalen.

Internet History of Science Sourcebook: veel verwijzingen.

A History of Images in the Natural Sciences: kort overzicht van de functie van afbeeldingen.

Medieval Encyclopedias, Bestiaries, and Lapidaries: uitvoerige literatuurlijst.

Origins of Science, some significant dates: een 'tijdlijn' van de biologie.

Herrad von Landsberg, afbeelding van 'Philosophia' en de zeven 'vrije kunsten'.  (^)
Tekst bovenaan:
De filosofie wordt verdeeld in drie delen: ethica, logica, fysica. Filosofen moeten eerst de ethica onderrichten, dan de fysica, vervolgens de retorica.
Uit de filosofie vloeien zeven bronnen van wijsheid die genoemd worden de vrije kunsten. De Heilige Geest is de uitvinder van de zeven vrije kunsten die zijn: grammatica, retorica, dialectica, musica, arithmetica, geometria, astronomia.
Onderaan: poëten en magiërs worden door kwade geesten geïnspireerd.

        Bronnen van de Bloeme

Aristoteles (384 - 322 v.C.), Historia Animalium e.a. Zie Classics Archive (overzicht, teksten in Engels).

Seneca (ca. 4 - 65), Naturales Quaestiones.

Plinius (ca. 23 - 79), Naturalis historia, in 37 delen. Zie Thayer (inhoudsopgave, tekst in Latijn).

Galenus (129 - na 210), Over de elementen volgens Hippocrates, Over de menselijke natuur, Over dromen.

Kyramidarium / Koiranides (5e eeuw), Griekse compilatie (naam van koning Kyranos).

Physiologus (ca. 200, Alexandrië). Toelichting op de Bijbel, bron van belering. 49 dieren, verder planten en enkele edelstenen. Later uitgebreid met gegevens van Isidorus.

Solinus (3e eeuw), Collectanea Rerum Memorabilium (bijna 90% ervan uit Plinius). Latere bewerking: Polyhistor (6e eeuw).

Basilius (ca. 330 - 379, Griekenland), Hexa-emeron: zesdaagse schepping.

Ambrosius (ca. 340 - 397, Milaan) - o.a. een Hexa-emeron.

Hieronymus (ca. 347 - 420). 'Vulgaat' (vertaling Bijbel in Latijn).

Augustinus (354 - 430, N.-Afr.), De Civitate Dei.

Isidorus (ca. 560 - 636, Sevilla), De Natura Rerum (uit o.a. Seneca, Ambrosius), Etymologieën (uit o.a. Aristoteles, Plinius, Solinus) — etymologie ook in Aberdeen Bestiary.

Adelinus / Aldhelmus van Malmesbury (ca. 640 - 709), Liber Monstrorum, Aenigmata.

Beda Venerabilis (673 - 735, Engeland), De Natura Rerum (uit Plinius, Isidorus).

Glossa ordinaria (begin 12e eeuw), Aantekeningen bij Vulgaat-Bijbel.

Lapidarius, Stenenboek, misschien dat van Marbodus (begin 12e eeuw, Rennes).

Mattheus Platearius (ca. 1120 - 1161, Salerno), Circa instans (herbarium), Practica Brevis (simpele medicijnen), uit Plinius en Arabische schrijvers.

Liber Rerum en Experimentator: onbekend.

Jacob van Vitry (ca. 1165 - 1240, Palestina, Rome), Historia Orientalis.

Thomas van Cantimpré (ca. 1200 - ca. 1270, Leuven), De Natura Rerum (1248).

In dit verband ook:

Albertus Magnus (ca. 1200 - 1280, Keulen), De Animalibus (o.a. uit Cantimpré) e.a.

Vincent van Beauvais (ca.1190 - 1264), Speculum majus, 80-delige encyclopedie (o.a. uit Cantimpré).

A brief enumeration of Authors van Thomas Browne (1672), een kritische waardering van oude schrijvers.

Bloeme en Herodotus

Vertaling in het Nederlands: Onno Damsté (Bussum, 1968/74),
op Internet in het Engels: George Rawlinson bij Classics Archive.

Der Naturen Bloeme