Stevin | Bewysconst | Woorden | Vervolg

Inleiding , ynckel saecken , tsameghevouchde , saecken der wercking

[ 134 ]


T' S A M E V O U G H I N G H E

D E R   D V Y T S C H E R   E N D E

L A T Y N S C H E R   E Y G E N E

W  O  O  R  D  E  N ,

V A N D E   D I A L E C T I K E.


OV E R M I D T S  onse Duytsche Dialectike uyt de Latijnsche ghetrocken is, soo hebben wy nut gheacht de woorden deser twee talen van een selfde beteeckeninghe wesende, alhier neven malcanderen te stellen, op dat alsoo te opentlicker uyt haerlieder blijcke, in dese  B E W Y S C O N S T  niet uytghelaten te sijne (hoe cort nochtans de beschrijvinghe daer af is) yet van dies tot de Saecke noodich schijnt. Angaende dat onse Duytsche woorden niet overal naer de letter en beteeckenen tselfde dat de Latijnsche doen, daer in voldoet hare selfde bediedinghe der Saecke: Alsoo dierghelijcke tusschen de Latijnsche ende Grieksche spraecken oock ghemeen is, want de contrarie soude veel ongheschictheden in brenghen:


[ 135 ]
Dialectike. Bewijsconst. definitie I. Dialectica. Logica.
Materie. definit 2. Blijvende.
Veranderende 		Materia Permanens.
Transiens.
Forme. defi. 3. Forma.
De maeckende
    oirsaecke.
    definit. 4. 		Nootsaeckelicke.
Willende.
Helpende.
By ghevalle. 		Causa efficiens. Necessaria.
Voluntaria.
Adiuvans.
Per accidens.
Eyntlicke Oirsaecke. definit. 5. Causa finalis.
Het Werck ofte de Daet. defi. 6. Effectum.
Menichvuldicheyt. defi. 7. Quantitas.
Ghedaente. defi. 8. Qualitas.
Authoriteyt. defi. 9. Authoritas.
Bedriechspreuck. definit. 10.

    Welcker sijn 13. Specien als volght.

Fallacia.
Bedroch der Gelijcknoeming eens Woorts. Fallacia Æquivocationis. Homonymia.
Bedroch der Gelijcknoeming eens Redens. Fallacia Amphiboliæ.
Bedroch der tsamenvoughinghe. Fallacia Compositionis. Coniunctionis.


[ 136 ]
Bedroch der Scheydinghe. Fallacia Divisionis. Disiunctionis.
Bedroch des Byclancx. Fallacia Accentus.
Bedroch vande Ghelijckluydinghe
des Spreucx. 		Fallacia Formæ, seu Figuræ Dictionis.
Bedroch des Ghevals. Fallacia Accidentis.
Bedroch des Spreucx niet simpelick. Fallacia dicti non simpliciter.
Vel Fallacia [..] dicto secundum
quid [..] dictum simpliciter.
Bedroch uyt het Voorgaende. Fallacia Ignorantiæ elenchi.
Bedroch van tVerhael des Beginsels. Fallacia petitionis principij.
Bedroch des Vervolghs. Fallacia Consequentis.
Bedroch van gheen Oirsaeck als Oirsaeck. Fallacia propter non Causam vt Causam.
Bedroch veler Vraghen. Fallacia secundum plures Interrogationes.
Verkeerdespreuck  definit. 11. Tropus.
Ghelijckspreuck  definit. 12. Metaphora.
Allegoria.
Metonymia.
Onghelooflicksprueck  defi. 13. Hyperbole.
Synecdoche.
Spotsprueck  definit. 14. Ironia.


[ 137 ]
Grondt. defi. 15. Subiectum. Obiectum. Substantia. Materia circa quam.
Anclevende. Secundum Arist. Adiunctum. Accidens. Circumstantia.
Cicero; Antecedentia. Consequentia. Signa.
Eyghen Anclevende.
Ghemeen Anclevende.
Scheydelick Anclevende
Onscheydelick Anclevende. 		Proprium.
Commune.
Accidens separabile.
Accidens inseparabile
Gheslachte  defi. 16.
Specie. 		Genus.
Species. Cicero forma.
T'gheheel  defi. 17.
Deel.
Heelende deelen.
Principale deelen.
 Totum. Integrum.
Pars.
Partes integrantes.
Partes principales.
Onghelooflicker  definit. 18.
Ghelooflicker. 		Maius.
Minus.
Malcandertreffing   definit. 19.
Bestaende   defi. 20.
Contrarie saecken. defi. 21.
Afwesen.
Contrarie Redenen. defi. 22. 		Reciprocatio.
Relata.
Contraria.
Privatio.
Contrariæ Enuntiationes.


[ 138 ]
Teghenspreeckende. defi. 23. Contradictoriæ. Contradicentia.
Waer af gheseyt wort, Teghenspreuck. Contradictio.
Verscheyden. defi. 24.
Ghelijcke. defi. 25.
Proportie. defi. 26.
 Diuersa.
Similia.
Proportio.

Definitie. defi. 27.
Ghedefinierde. defi. 28. 		Definitio.
Definitum.
Verspreyding. defi. 29.
Scheyding.
Deeling. 		Distributio.
Divisio.
Partitio.
Bewijsreden. defi. 30. Syllogismus.
Propositie. defi. 31. Propositio.
Grond der Propo. defi. 32. Subiectum. Pars antecedens.
Anclevende der Propositien. Prædicatum. Attributum. Pars consequens.
Eerste Propositie. def. 33.
Tweede Propositie.
Besluyt. 		Maior propositio.
Minor propositio. Aßumptio.
Conclusio. Complexio.
Eerste Termijn. defi. 34.
Middeltermijn.
Derde Termijn. 		Maior Terminus.
Medius Terminus.
Minor Terminus.
Eerste Soorte. defi. 35.
Tweede Soorte.
Derde Soorte.
Vierde Soorte. 		Prima Figura.
Secunda Figura.
Tertia Figura.
Syllogismus Expositorius.
Generale Betuyghinghe.  defi. 36. Vniversalis Affirmatio, seu Vniversalis Aiens.
Generale Ontkenninge. Vniversalis Negatio.
Besonder Betuyginghe.
Besonder Ontkenninge 		Specialis Affirmatio.
Specialis Negatio.


[ 139 ]
Manieren der Bewijsredenen.  defi. 37. Modi Syllogismorum.
Rechte Bewijsreden.  defi. 41. Syllogismus Cathegoricus.
Cromme Bewijsreden. Syllogismus Imperfectus.
Verkeerde Bewijsreden  defi. 42. Syllogismus indirecte concludens.
Overvloedighe Bewijsreden.  defi. 43. Sorites.
Bewijsreden met Voorwaerde.  defi. 44. Syllogismus Hypotheticus.
Beweghende Bewijsreden.  defi. 45. Inductio.
Bewijsreden van Dobbelbesluyt.  defi. 46. Dilemma.
Onvolmaecte Bewijsreden.  defi. 47. Enthymema.
Definieren. prop. I. Definire.
Verspreyden. prop. 2. Distribuere.
Rechte Bewijsredenen maecken.  prop. 3. Inventio medij.
De vierde propositie is van Cromme Bewijs-
redenen te maecken in de welcke onder ander
verclaert wort door 21. Argumenten t'gene
de Latijnen noemen. 		Loci. Topica.
Verkeeringhe der Bewijsreden door het
Onmuegelicke.  prop. 5. 		Reductio per Impoßibile.


[ 140 ]
Verkeeringhe der Crommer Bewijsreden
in Rechte.  prop. 6. 		Reductio ostensiva.
Waer in oock verclaert wort de Verkeeringhe der
Propositien eender Bewijsreden by den Latijnen. 		Conversio Propositionum.



E Y N D E.



Simon Stevin | Bewysconst | Woorden (top) | Vervolg