Over Latijn

Latium en Rome

De Romeinen spraken de taal van het oude Latium. Na het verval van hun rijk ontwikkelde deze taal zich, via het volkslatijn en het middeleeuws latijn, tot de boeken- en brieventaal van geleerden uit verschillende landen.*)
Tot in de 19e eeuw hoorden studenten hun professor in het Latijn praten°). En tot in de 20e eeuw was het de taal van de RK-kerk. Vandaar dat zoveel van onze woorden daaruit voortkwamen.

Italiaans, Spaans en Frans ontstonden uit die "klassieke" taal. Frans was lange tijd een "wereld"-taal.
En het Engels heeft al in de 11e eeuw (Willem de Veroveraar) veel van het Frans overgenomen.

Op zijn beurt heeft het Latijn veel woorden aan het Grieks ontleend.

*)  Zie Wikipedia - New Latin.
°)  Dat de studenten het niet altijd begrepen, blijkt uit een anekdote over een professor die vroeg of iemand een gordijn dicht wilde doen: niemand deed het, iedereen schreef het op.


Letters

Geen j, k, w, y.
De c werd uitgesproken als k; ae- als e-, qu- als kw-.
Opm: de lange e krijgt hier voor de duidelijkheid een accent: é.


Woorden

Geen lidwoorden: "de", "het", en "een" komen niet voor de naam van een ding. Wel verandert de uitgang van zo'n woord om aan te geven: "van", "aan", of "door" dat ding.
Bv: caput - een/het hoofd , capitis - van een/het hoofd.

Er is veel te ontdekken, bv:

  • "straat" komt uit het Latijn: sternere - uitspreiden (stratum - geplaveid),
  • "computer" heeft dezelfde oorsprong als "kantoor" ( < F: comptoir < L: computare).


Werkwoorden

Van één werkwoord kunnen meer woorden afgeleid zijn. Het laatste stukje (de uitgang) geeft steeds aan wie, en wanneer die "werkt":

Latijn betekenis Nederlands
agere te werk gaan, doen ageren
ago ik doe -
egi ik heb gedaan -
actum gedaan actie
acta gedaan (meervoud) -
agens doende -
agentes ,, (meervoud) agenten
agendum wat gedaan moet worden -
agenda ,, (mv) agenda

Handig om te weten van Latijnse werkwoorden:

  • -um - iets is "bewerkt", meervoud: -a,
  • -ens - iets of iemand is "werkend", meervoud: -entes,
  • -endum - iets moet "bewerkt", meervoud: -enda.

Bv: "efficiënt" (van efficiens) betekent iets anders dan "effectief" (van effectum). Beide komen van efficere - uitwerken.


Voorvoegsels

Een voorvoegsel verandert vaak de vorm van het werkwoord: "efficere" komt van facere, en "redigere" van agere.

Veel woorden zijn gemaakt met voorzetsels. Het is handig om die te kennen.
NB: meestal is er meer dan één betekenis.

ab vanaf absoluut

inter tussen interesse
ad naartoe adapter intro naar binnen introvert
ante voor antecedenten ob tegen object
circum- rondom circumflex per dwars door perceptie
cum met commissie post na postscriptum
contra tegen contragewicht prae vooraan prestatie
de af, ont- definitie pro vooruit produkt
dis- uiteen discreet re- terug reünie
ex uit exact sub onder supplement
extra buiten extrapoleren super boven supervisie
in in, on- infectie trans overheen translatie


Zie verder: Wikibooks - Latijn.

Index , Index Latijn , Over Grieks