Stevin | Varia | Hemelloop
maankrater

Stevinus op de Maan

De maankrater Stevinus is ongeveer 70 km groot.

Deze drie afbeeldingen zijn gemaakt met een maansatelliet. Ze beslaan horizontaal resp. 250 km, 1000 km, en 4000 km (dit laatste is iets groter dan de middellijn van de Maan).


Afb. 3 toont het bekende vlekkenpatroon bij Mare Crisium, en de krater Tycho (links bij de rand). Het rechtergedeelte kunnen we vanaf de Aarde niet zien.

Stevinus is ongeveer in het midden.

van verder nog verder
Vanaf de Aarde ziet het er wat anders uit (zie bij Hevelius), maar Stevinus blijkt wel met het blote oog te vinden: rechts onder.

Het is een mooi toeval dat ons drie meesters op één lijn laat zien (door het midden):
Aristarchus (24° NB, 47° WL),
Copernicus (10° NB, 20° WL),
Stevinus (33° ZB, 54° OL).
Tycho is de best waarneembare krater, met een grote straal wijzend naar Kepler (8° N, 38° W).

De afbeelding komt uit de film Lunation (0,5 MB). Deze toont hoe wij de Maan zien veranderen gedurende een omloop om de Aarde (een 'lunatie').

maan

Stevin op de Maan

Stevin zelf was ook op de Maan, maar alleen in gedachten. Bij zijn definitie van de Aarde als "het roerende weereltlicht dat wy bewoonen" zegt hij:
neemt door t'ghedacht dat yemant op de Maen staende na den Eertcloot sage, gelijck wy op den Eertcloot staende na de Maen sien: [...]

ghelijck ontrent den helft der Maen die vande Son beschenen wort voor ons blinckende is, alsoo moet ontrent den helft des Eertcloots die vande Son beschenen wort voor hem blinckende sijn

Ongeveer de helft, maar niet precies. De Zon is veel groter, en beschijnt dus iets meer dan de helft van de Aarde en van de Maan. Maar we zien minder dan de helft van een bol die dichtbij is.

De Aarde is een bewegend hemellichaam met donkere plekken, en schijngestalten:
ghelijck de Maen in ons ansien plecken heeft duysterder als de rest, also soude den Eertcloot in sijn ansien ter plaetsen daert landt is eenige plecken hebben [...]

sulcke veranderinghen als wy sien van nieu Maen, volle Maen, eerste en laetste vierendeel Maens, soodanighe veranderinghen sal hy sien van [...] nieu Eertcloot, volle Eertcloot, eerste en laetste vierendeel Eertcloots. [...]

Doch valter dit verschil: De Maen wort uyt den Eertcloot altijt ghesien op een selve sijde, ghelijck haer verduysterde plecken betuyghen: Maer den Eertcloot verthoont heur voor den siender op de Maen alle uyr met ander plecken, om dat alle uyr ander lantschappen en zeen voor hem verschijnen.

De Aarde draait rond in een dag, de Maan draait rond in een maand tijdens de omloop om de Aarde.
Stevin merkt ook nog op:
dat den siender vande Maen den Eertcloot somwijlen sal sien op de Noortsijde, andermael op de Zuytsijde
De waarnemer op de Maan ziet in de loop van een maand steeds een ander stuk van de Aarde. Net zoals de Zon in de verschillende jaargetijden een ander stuk van de Aarde beschijnt.




De door Stevin genoemde veranderingen zijn te zien met de Solar System Simulator, die voor elk gewenst tijdstip een plaatje kan maken van de Aarde gezien vanaf de Maan.

Stevin had waarschijnlijk ook wel de achterkant van de Maan willen bekijken. Dat kan nu met een animatie van de roterende maan en met de Clementine Lunar Map. Clementine was de maansatelliet die in 1994 om de Maan draaide, en die meer dan een miljoen opnamen maakte van het hele oppervlak.
De krater Stevinus kan op deze kaart goed bekeken worden!

Historische informatie over het waarnemen van de Maan is te vinden bij het Galileï-project.

Stevinus werd gevonden via Mathematicians.
Daar is ook het bewijs te vinden dat Euclides gaf van de stelling: van een rond voorwerp wordt minder dan de helft gezien, als het met maar één oog bekeken wordt.

Verder weg zie je een groter gedeelte. Hipparchus had de afstand tot de Maan vrij goed bepaald: zo'n 60 keer de straal van de Aarde. Maar voor de afstand tot de Zon werd in Stevins tijd nog steeds een veel te kleine waarde genomen: 1210 aardstralen (zie blz 279 van de Hemelloop). Aristarchus had al gevonden: 20 keer zo ver als de Maan. Dit moet zijn: 400 keer zo ver.



Simon Stevin | Op de Maan (top) | Hemelloop