|
| Bron: TU Delft |
Wonder en is gheen wonder
was zijn lijfspreuk, en de bollenkrans om twee hellende vlakken was zijn beeldmerk {logo}.
Simon Stevin
(Brugge, 1548 - 1620, Den Haag)was één van de vormgevers van onze taal. Hij overbrugde een kloof tussen geleerden en ambachtslieden met
- De Beghinselen der Weeghconst
- De Weeghdaet
- De Beghinselen des Waterwichts
Wie belang stelt in de geschiedenis van het Nederlands, en in die van de natuurkunde, kan met veel genoegen grasduinen {browse} in deze oude teksten, en krijgt al snel bewondering voor Stevins vernuft.
Naast het clootcrans-bewijs, de hydrostatische paradox, en de valproef zijn er veel andere parels te vinden, ook op het gebied van de taal. Tis euen vvennen by het lesen, zie Notities.
Andere werken
Stevin was een veelzijdig man en vruchtbaar schrijver. Van hem zijn hier voorts:
- Dialectike ofte Bewysconst, met een tweegesprek van Ian en Pieter
- Telconst:
- De Thiende, over tiendelige of decimale getallen
- Het begin van L'Arithmétique: 0 is begin, 1 is een getal, er zijn geen absurde getallen
- De Sterctenbouwing, over het ideale verdedigingswerk
- De Havenvinding
- Spiegheling der Singconst: over muziektheorie, met berekening van de evenredige stemming
- Weereltschrift {Cosmographia}:
- Driehouckhandel {trigonometrie}
- Eertclootschrift, aardrijkskunde:
- Bepalingen, met o. a. Wysentijt: over verloren kennis, en methoden van kennisverwerving
- Stofroersel
- Damphoogte
- Zeylstreken
- Havenvinding
- Ebbenvloet
- Hemelloop: uitleg van het oude wereldbeeld, en van het nieuwe copernicaanse stelsel
- Meetdaet: de praktijk van het tekenen en meten, op papier en op het land
- Deursichtighe: over het perspectief, en over spiegels
- Nieuwe Maniere van Sterctebou, door Spilsluysen
Inleidingen met citaten maken de teksten toegankelijker, en geven diverse www-verwijzingen. Voor wie verder wil studeren blijft 'Principal Works' een serie onuitputtelijke bronnen.
Zegel met 'clootcrans', ondertekening met "U. E. dienstwillighe", en handtekening
Uit: Principal Works V, fig. 23.
Het 'Honkblad van Simon Stevin' (Geer Hoppenbrouwers [^], 1998) zette mij op dit spoor. Het was een mooi gedenkteken ter gelegenheid van de 450e geboortedag, met o. a. De Thiende en Het Burgherlick Leven.
De Thiende: PW IIA, 371, en hier; Het Burgherlick Leven: PW V, 471, en dbnl.
Duizendkunstenaar
Simon Stevin, leermeester van Maurits van Nassau, kon met zijn "kristalhelder verstand" (Busken Huet) uitzonderlijk goed ingewikkelde problemen verhelderen en inzichtelijk maken, en dat op velerlei gebied.
E. J. Dijksterhuis kenschetste hem als ingenieur, en "een uitermate redelijk, betrouwbaar en welwillend man, die ieders verdiensten graag erkende", met een stijl die "rustig, evenwichtig en logisch van aard" is.
Men leest hem dan ook steeds zonder inspanning en vaak verschaft hij dat tintelende gevoel van blijdschap, dat een helder gebouwd en goed geformuleerd betoog kan teweeg brengen.Annie Romein noemde Stevin "op zijn wijze een kunstenaar, een duizendkunstenaar zelfs", en een "verdediger der verdraagzaamheid" met "verlangen naar rust en orde".
D. J. Struik: "niet alleen een hardwerkende en klaardenkende, maar ook een goedmoedige en leuke vent".
Hugo de Groot, in puntdicht XX over de zeilwagen (vert. Prudens van Duyse, 1846):
Stevin, wiens geest en yvervolle moed
De Weeg- en Cyferkunst, als schepper, kon verryken -
Stevin, die eerst der zeeën vloed
En ’s aerdrijks omzwaei 1 heeft bevroed
Er bestaat een portret, in de Universiteitsbibliotheek te Leiden. 2
Over zijn leven is niet veel bekend, zie Guido Vanden Berghe, 'Brugse wiskundige in dienst van Oranje' [^], en 'Een leven in de schaduw van de macht' [^].
De levensschets van De Cock uit 1888 is nog zeer leesbaar.
Stevins graf is niet gevonden. In de Feynman Lectures kreeg hij alsnog een epitaaf: de clootcrans.
Jacob van Dyk eerde hem in de 18e eeuw met een lang lofdicht op de Thiende.
Zijn standbeeld staat in Brugge, hij is te zien op een bankbiljet-ontwerp van Escher en op een postzegel [ ].
Een planetoïde (2831) is naar hem genoemd, en er is een maankrater Stevinus.
Het tijdschrift van de studiekring SKEPP heet Wonder en is gheen Wonder.
De bibliotheekcatalogus Nomenclator (Leiden, 1595) vermeldt 9 werken.
Vermij tekent mooi zijn wetenschapsideaal: Simon Stevin - een man van spiegeling en daad.
Bij Mathematicians vinden we hem als wiskundige, bij DBNL als letterkundige.
Devreese schetst hem als natuurkundige, en beschrijft hem samen met G. vanden Berghe als 'homo universalis' in een prachtig boek (2003).
Jeugd-omgeving: The Measurers, a Flemish Image of Mathematics in the Sixteenth Century.
Politieke omstandigheden: 'De Opstand in de Nederlanden'.
Wonder?
De 'Uytspraeck vande weerdicheyt der Duytsche tael' in de Weeghconst begint met:
Tis wel waer datter inde Natuer niet wonderlick en is, nochtan tot onderscheyt der dinghen die wy duer de oirsaken 3 verstaen, vande ghene welcker redenen ons onbekent sijn, soo gheuen wy dese met recht de naem van wonder, niet dat sijt eyghentlick sijn, maer om dattet hem voor ons alsoo ghelaet.Vrij hertaald:
T'welck soo wesende, wy sullen ons in desen ansien billichlick mueghen verwonderen, duer wat middel de Natuer mocht wercken, doen sy ons voorouders sich haer spraeck dede maken; ouermidts ons van soo constighen werck, der oirsaken ghenouchsaem wetenschap ghebreect.
Het is wel waar dat er in de Natuur niets wonderbaars is, maar als we niet begrijpen waarom iets is zoals het is, dan spreken we terecht van een wonder, omdat het zich aan ons zo voordoet.De taal opvatten als een product van de natuur, dat is wel een nuchtere benadering.
Zo kunnen we ons best verwonderen over de middelen die de Natuur heeft aangewend om onze voorouders hun taal te doen maken. Van dit kunstig maaksel weten we niet hoe het tot stand kwam.
De werken van Simon Stevin behoren tot de fundamenten van onze Gouden Eeuw. Ze zijn het bewonderen waard!
