| 7 blz | Begin | Titelblad, Opdracht en Cortbegrip |
| blz 1 - 7 | Hoofdstuk 1 | Bepaling van 21 termen |
| blz 7 - 27 | Hoofdstuk 2 | Tekenen van een zeshoekige sterkte |
| blz 27 - 32 | Hoofdstuk 3 | Aftekenen op het land, en bouwen |
| blz 33 - 34 | Hoofdstuk 4 | Andere dan zeshoekige sterkten |
| blz 35 - 39 | Hoofdstuk 5 | Doel ('wit'), met kort historisch overzicht |
| blz 39 - 71 | Hoofdstuk 6 | Discussies over de ideale ('volkomen') sterkte |
| blz 71 - 91 | Hoofdstuk 7 | Discussies over aanpassing aan omstandigheden |
Inleiding
De sterktenbouwing "door wisconstich beleyt, met sichtstralen opt meeste voordeel gheteyckent" was in het Italiaans en in het Frans al "overvloedelick beschreven". 2
Stevin maakte een beschrijving in onze taal:
Ten eersten, om daer mede te gherieven veel Nederduytschen in die spraken onervaren, als Kriegsluyden, Boumeesters, ende ander tot wetenschap van dien belusticht, waer uijt volghen can, niet alleen vernoughinghe van soodanighe besonder persoonen, maer oock daden streckende tot dienst des ghemeene Landts.Hij noemt een werk van de 'wisconstnaer' Adriaen van Roomen als voorbeeld van goede verklaring in onze taal, en zegt dat Cardanus "des Duytsch wonderlicke gheluckighe t'saemvoughinghe, onder de naturens vreemdicheden stelt". 3Ten tweeden, om dat onse tale het selve (ghelijc oock alle stof daer swaricheyt in gheleghen is) veel beter uijtbeelden, ende grontlicker verclaren can als eenighe ander.
Hoewel Stevin sinds 1593 in dienst was van prins Maurits, is De Sterctenbouwing niet aan hem opgedragen, maar aan jonkheer Hendrik van Brienen (ca. 1540 - 1620), burgemeester van Harderwijk en gedeputeerde van Gelderland. Er waren twee redenen voor deze opdracht aan van Brienen:
d'eene, om voorbeelt te toonen des Oirdens {Methodi.} die ick van V. E. doen sy haer met my inde Wisconsten oeffende, gheleert hebVan Uwe Eerwaardigheid, toen zij zich met mij in de wiskunde oefende (U. E. staat uitgeschreven als "uwe Eerweerdicheyt" in de opdracht van Burgerlick Leven).
Hier rijst een vraag: samen geoefend, of heeft Stevin aan van Brienen wiskundelessen gegeven? Het is niet bekend of de laatste in Leiden gestudeerd heeft (en de eerste is daar ingeschreven als Studiosus Litterarum, op 16 febr. 1583). Wel zegt Stevin in het vervolg dat hij veel van hem leerde "int stuck des Oirdens" van Euclides.
Dander reden is, dat V. E. den ghenen die hun niet dan in Euclidische beghinselen {Elementis.} en oeffenen, sonder tot de daet {Praxin.} te commen, Spieghelvechters noemde, die haer schaduwe heftelick bestrijden sonder gheraken [...]De ordening van De Sterctenbouwing is volgens de Euclidische beginselen: eerst de definities, dan het werk zelf. Stevin zegt dat "V. E. [...] daer in sal mercken, eenighe pylen uijt haren koker ghecommen". Hij geeft toe dat hij in het boek alleen maar "Burghen inde locht, ofte noch eyghentlicker, papiere bolwercken" gemaakt heeft, maar die zijn toch "eenichsins deel des dadelicx wercx" (werk in de praktijk).
ende dat ick niet en begheer datse my onder de eenvoudighe Spieghelvechters rekent
Het Cortbegrip geeft een overzichtelijk schema van de inhoud, waarbij op te merken valt dat Hoofdstuk 5 (over het doel van een sterkte) heel goed als eerste gelezen kan worden. Het begint met een vergelijking:
Ghelijck de menschen verscheyden sinnen hebben inde formen haerder cleederen, want ander maecksel ghebruijctmen int een landt als int ander; Ia een selfde landtschap heeft nu mishaghen, int ghene hem voormael wel beviel, ende dat noch naerder comt, een selfde persoon hielt ghister voor bequaem, dat hem huyden ongheschickt dunct;De 'sterktenbouwing' is volgens Stevin een tak van wetenschap geworden (blz 38):
Alsoo gadet oock toe inde verscheyden sinnelicheden vande oirdening der sterckten
gherocht tot manier van een besonder const, als ghegront wesende inde Doorsichtighen {Perspectivis.}, ende met de wisconsten {Mathematicis artibus.} groote ghemeenscap hebbende.Aan de namen wordt veel aandacht besteed in hoofdstuk 1.
Men gaf de nieuwe dinghen (t'welck nieuwe consten altijt vereysschen) nieuwe namen
Van de 'nieuwe const' geeft hoofdstuk 5 in vier bladzijden een verklaring van het 'wit',
dienende als proufsteen daermen veel verscheyden vonden {Inventiones.} of meyninghen dieder dagelicx voort commen, teghen ondersoucken machHet gaat om:
drie ghemeene voornamelicke punten, te weten Strijcken, Plomphouckichste bolwercken, ende meeste begrijp der wallen, dienende als wit deses handels, daermen in saken van sterckten dickwils het oogh op hebben moetSchieten langs vlakke kanten, stompe bolwerken, en wallen die veel ruimte omvatten.
Natuurlijk kwam er nu nog een andere nieuwe wetenschap op: 'Vant Belegheren der Steden en Sterckten' is de titel van een van de vele stukken van Stevin die na zijn dood gevonden werden door zijn zoon Hendrik. De rollen van aanvaller en verdediger zijn nu omgedraaid. Zie Principal Works IV (blz 434 toont de nadering, "in welcke men den eersten nacht met blootgraving sonder bedecktgraving tot opde grachtcant comt").
Strijken
Op blz 18 staat de eerste tekening oftewel 'form' (daar groter):
De vorm wordt bepaald door de wapens van de vijand. Stevin zegt in hoofdstuk 5:
datmen in voorleden ouden tijden eermen buscruyt vant, ghemaect heeft tot beschermnis der stercten, effen mueren, hebbende gaten om daer deur te schieten met pijlen [...]De muren kregen uitsteeksels, eerst vierkant, toen rond.
de vianden sich van voor met haer schilden bedecten, ende heel bijde mueren wesende tusschen twee gaten, datse voor de selve gaten bevrijt waren teghen t'gheschot
Maer het grof busgheschut daer na opcommende, deur welcx groote cracht, niet alleenelick een mensch t'seffens, als deur een pijl of slingherkey ghewont of omghebrocht wiert, maer daermen veel menschen, veel leeren [ladders], veel reetschappen mede ter nedervelde,Stevin benadrukt het belang van dit "langs henen" schieten 4, nog eens op blz 38:
soo sachmen dat [...] de hoofden alsoo behoiren te liggen, datmen uijt elcken houck vande twee nevenstaende hoofden, daer langs henen mocht schieten vant een einde tottet ander [...] daermen veel volcx mede ombrengt, sonder nochtans sijn eyghen hoofden te breken
In somme S T R I I C K E N {Franç. Nettoyer, Flancquer.}, S T R I I C K E N segh ick, is een wit ende voornaemlick ooghmerck vande veroirdening der sterckten deses tijts, ende hy die het strijcken teghenstaet, die wil een cleet maken daermen twee beenen in een cousse steeckt, of dattet ghesicht bedeckt, ick wil segghen hy spreeckt teghen t'ghemeen ghevoelen.De mensen hebben "verscheyden sinnen", maar over sommige zaken kunnen de geleerden het eens worden. Zo ook over de vraag of er water in de gracht moet staan (blz 91):
datmen die grachten voor de beste behoort te houden, welckemen tot sijn believen met water can vullen, ende alsmen wil die wederom drooghe maken. 5De 'volcommen sterckte' is een mooi ideaal. Op blz 83 lezen we:
maer de verscheyden formen van dander, sijn, soo te segghen, sonder einde, daerom sulcx te beghinnen, het waer genouchsaem een oneindelick werck anghevangen.In de praktijk van het bouwen moet men zich aanpassen aan de omstandigheden, en een goede beschrijving van eerdere ervaringen is dan belangrijk. Er worden maar twee bestaande vestingen genoemd, op blz 48:Wel soude my dit ghevallen, datmen by een vergaerde, de afteyckeninghen die door ettelicke uijtghegheven sijn, van verscheyden soodanighe wesentlicke sterckten, diemen tot sommighe plaetsen dadelick ghemaect vindt, met Neerduytsche verclaringhe van t'ghene daer in na de wijse deses tijts welghedaen, ofte ghebreckich is
Malta, een der voornaemste vestinghen des eertbodems, daer veel an gheleghen is, diemen onder de nieuwe rekenen mach, alsoose int iaer 1566 ontrent een iaer voor het Casteel van Antwerpen anghevanghen wiertOp blz 74: "binnen Malta het bolwerck van S. Barbara".
Definities
Strijcken is wanneermen een cloot schiet heel by ende langs een muer, wal, wech, of dierghelijcke, overal evewijt daer af vlieghende [...]En:ghelijck een strijckstock af strijct het cooren, ofte saet dat buijten de mate steeckt, alsoo strijckt sulck een vlieghende cloot af, het ghene datse op wallen weghen of mueren ontmoet
bolwerck, van weghen werck en bolle, twelck soo veel te segghen is, als werck om te wederstaen de bollen of clooten des viants die daer op gheschoten worden, oock om van daer bollen na den viant te schieten.In een etymologisch woordenboek vinden we nu: bol - boomtronk, en: bolwerk - een met hout versterkt verdedigingswerk. Wel heeft Stevin gelijk als hij zegt dat het Franse 'boulevard' van ons woord bolwerk komt. Het Franse woord 'bastion' (van 'bastillon' - bouwwerkje) wordt niet genoemd.
Borstweer {Parapetto.} is het ghene daermen achter beschut can staen tot de borst toe, als [...] borstweeren des hooghen ende leeghen wals, welcke door de ghebruijck oock Gordinen ghenoemt worden, om datmen daer achter schuylt als achter een gordine.Hieraan kan worden toegevoegd dat ons 'borstweer' ouder is dan 'parapet' in het Frans (L: pectus - borst, parare - voorbereiden).
Dese naem gordine comt van (soot de Duytsche Letterconst {Grammatica.} uijtleght) gort ende in, als oftmen wilde segghen een dinck datmen ingort
Catten {Cavaglieri.} sijn seker hooghden der sterckten [...] om daer mede het velt te ontdecken, ende den viant van te verder verhindering te moghen doen. [...]Zo nodig worden nieuwe Nederlandse namen gemaakt, zoals 'teghengraf' voor 'contramine', en:Ghelijck een catte sit en pronct ende loert na de muys, ende eenighe int ghesicht ghecreghen hebbende, haer beste doet om die te vernielen, alsoo oock desen berch, welcke bycans liggende ghelijck een catte sit, ende eenighe vianden hemlieden daer voor ontdeckende, sy doet haer beste om die t'onder te brenghen
De huyskens, ghehuchten, ende int ghemeen gheseyt weerplaetsen, welckemen hier en daer tot meerder bewaernes ant volmaect lichaem der sterckte bouwet, die noemen wy Moortcuijlen. De Françoisen ende Italianen heetense casemattes, twelck schijnt een Spaensche naem vergaert van case ende matta, al oft sy wilden segghen, casa por donde se matta, dat is huys daermen deur vermoort
Conterscherp
Bij het definiëren van de termen kan Stevin het niet laten zijn mening over goed taalgebruik naar voren te brengen. De 'beschoeying' van wallen en kaden heet in het Italiaans Scarpa "twelck schoe beteeckent" (inderdaad: schoen), en daarbij zegt hij:dat in dese teghenwoordighe crijch hier te lande dickwils ghesproken wort van conterscherpen, welcke naem veel Neerlanders niet verstaende, noch gheen ghelijcknis van scherpheyt siende, ende niet ghenouchsaem wetende wat haer eyghentlicke ghedaente is, soo sullen wy daer af met eene wat segghen. [...]Met een woordspeling in de zin van: een conter-scherp verstand van je eigen taal is een afweersysteem tegen vreemde woorden.contrascarpa, soo veel te seggen als teghenschoe, of teghenoverbeschoeysel [...]
hadden sy teghen sulcke verdorven uijtheemsche woorden, soo conterscherpen verstant van haer eyghen goede tael, als plompe lust om vremde quade te ghebruycken, sy en souden gheen onderwijsinghe behouven.
De Neerlanders krijgen het op blz 83 nog eens ingeperd:
Maer ick vreesende of den Drucker de papieren eintlick den Apotekers tot peperhuijskens moest vercoopen, als niet wetende hoe langhe de Neerlanders liever sullen segghen ghelijck papegaeyen, conterscherpen, flanckeren, zapperen, dan als menschen met kennis der sake, cabeschoeysels, strijcken, graven, hebbe mijn aerbeydt, ende des Burgmeesters de Grootens [ 6 ] voorder oncosten ghespaert, daer hy ten ghemeenen oirboire meer dan middelmatich toe gheneycht is.En in het 'Besluyt' (blz 91) vraagt Stevin reacties van lezers:
in plat Neerduytsch, sonder vermenghing van quade Barbarische woorden, die hy in sijns moeders tael beter heeftOnderwijzing is er genoeg:
Strijckhoucken sijn uijt welcke de sterckte rontom tot verscheyden plaetsen gestreken wort [...] De Hoochduytschen noemense Wynckel der streychen, de Italianen Fianco, dat sijde bediet, de Françoisen Flanc:Het 'cortau' (kartouw, van F: courtaud) was een kort kanon. Verder heet het kanon steeds: 'gheschot' of 'gheschut'.
T'welck ettelicke Neerduytschen navolghende, heetense flanckeringhe, maer t'schijnt oneyghentlick genouch gheseyt te wesen, want ghelijck schietinghe gheen cortau en is, alsoo flanckeringhe (dat strijcken wil beteeckenen) gheen flanc; Maer ghelijck schieting is een werck der cortau, alsoo flanckeringhe een werck des flancx. [...]Om dan te schuwen alle misverstant; dat dicwils uijt onverstaen woorden inde sake volght, soo heeft ons best ghedocht, oock inde veranderinghe van dese naem, de reden meer plaets te gheven dan quade ghewoonte.
Strijdtoneel
dat de ghebruyck inhoudt, wanneermen den viant siet ghereetschap maken om een poorte te beschieten, datmen valbrugghen optreckt, brugghen afbreeckt, poorten toe sluijt, die van binnen met eerde vult en dierghelijckeOp blz 39 vernemen we wat een kanonskogel vermag, bij de algemene regel dat bolwerken stompe hoeken moeten hebben:
anghesien een cloot over de twintich voeten diep inde eerde gheschoten wortEn op blz 42:
dattet een gheschot voorder draeght alst ander, ia dat een selfde stick met dit buscruijt meer ghewelt doet als met dat [...]Een kanonschot geeft een flinke terugstoot, en daarom zijn er in sommige muren "overwelfsels om t'gheschot sijn deysing in te nemen". Vanwege dit 'deinzen' is een 20 voet brede gang nog te smal voor een kanon (blz 58).
artiglieria reale [...] stucken diens clooten swaer sijn van acht pont opwaert: [ 7 ]
[...] non reale, dat is van acht pont neerwaert, t'welck soo verre niet en draecht.
Scherphoekige bolwerken kun je vanaf de wal ertussen nog bestrijken, met "muschetten, ofte hantroers", maar tegen instrumenten en schansen van de vijand moet je kanonnen gebruiken. Het is weinig effectief (blz 46) om:
sulcken bolwercx gordine noch te willen strijcken met cleyn gheschot, dat leeren, reetschappen, noch borstweeren des viants breken en can, noch over meurbrake met springhende puyn hem scade doen.Bestorming gaat met 'leeren' (ladders), of met een 'muerbrake' (bres). Blz 55:
Tis wel waer dattet hantgheschot, in tijt des storms seer bequaem ende noodich is, tottet ghene int ghesicht comt
soo de viant sonder muerbrake {Breche.} de groote gordine met leeren bestormt, in sulcken gevalle schietmen uijt de strijckhoucken met keyen ende ketengheschot, t'welck grooter moort der vianden doet, sonder bolwercken te beschadighen. [...]Bij de vraag of een bolwerk niet beter los staan van de wallen, met alleen een houten brug er naar toe (blz 51):by aldien de storm over muerbrake ghedaen wort, soo schietmen vrielick met grof gheschut in die afghevallen steenen, om met de springhende sticken onder de viant meerder schade te doen, ende dat sonder de bolwercken te breken, want de clooten inde puyn commende, of sy blijvender in steken, of verliesender haer cracht op, of nemen een onseker spronck.
de belegherde en connen malcander in tijt des storms niet soo wel bystaen, om alle nootlicheyt of ende an te brenghen, ende het spreken ende t'gheroep van malcander te hooren.Op blz 68 zien we de belegerden stand houden:
quellende daer beneven den viant, met van boven de catte af te worpen vier, brandende tacken, siedende peck, en dierghelijcke, waer af hy om de smalheyt des wechs hem niet wel bevrijden en can.
Wetenschap
Na de vijf 'grondtekeningen' licht hij op blz 22 toe wat een 'verheven' tekening is:
neem ick dat een lichamelicke stercte, doorsneden wort met een oneindelick plat [...] (sulcx is de gebruijck van doen byde Wisconstnaers, die alsoo hemelen ende eerde doorsnien, om te vinden wat inde sne staet)Kort en krachtig geformuleerd (blz 39) is de reden waarom:
ofte om meer na de ghemeene maniere te spreken, genomen datter gemaect sy een lichamelick houten voorbeelt eender stercte, ende dattet in tween ghesneden of ghesaeght worde, door t'middel tusschen twee bolwercken 8
de evesijdeghe sterckten int rondt bescrijvelick, diemen anders gheschickte veelhoucken noemt, de bequaemste ende oirboirste formen sijn,Bij een bepaalde omtrek (lengte van de wal) is de oppervlakte (ruimte binnen de vesting) groter als de cirkelvorm meer benaderd wordt.
want sy vervaten met min wals meer plaets
Als er gemeten moet worden is er een eenheid nodig. Maar er was geen vaste lengtemaat, en Stevin klaagt (blz 40):
dat ons somwijlen de naem der maten bedriecht, welcke dickmael even eens luydende, nochtans in deen stat veel langer sijn als in d'ander, daerom wanneer de reden der maten van verscheyden steden niet uiitdruckelick ghenouch bepaelt en wort, soo en hebben wy uijt haer bloote namen gheen sekerheyt 8Voor een praktisch wiskundige is het om te gruwelen. Daarom geeft hij voor een aantal maten de lengte nauwkeurig aan met een streep: 1/4 Delftse voet, de helft van een palmo, 1/8 braccia, enz.
Verschillen lijken onvermijdelijk (blz 43):
deen niet gheeren en schynt sijn wetenschap van dander te hebben [...] denckende dat hun achtbaerheyt {Autoritas.} daer deur soude vermindert worden, soo sijn de menschen in sulck gheval ghemeenelick gheneycht van malcander te verschillen, ende vervolghens soo heeft alles sijn nateurlicken loop.Dan zegt hij over zijn ontwerp:
daer in ghevolght t'ghene my alsdoen de reden naest dochte:Elders (blz 74) wordt het gebruik van de 'reden' als volgt benadrukt:
Isser yet langher of corter, dicker of dunder dant den Leser goetdunckt, hy macht na sijn welghevallen veranderen, ende t'ghene ick verstaen can verbetert te sijn, daer in wil ick soo lief hem navolghen, als ick anderen ghedaen hebbe:
T'welck de reden oock alsoo vereyscht, gemerckt ons voornaemelick einde niet en behoort te strecken, om staende te houden t'ghene wy eens gheseyt hebben, maer om de alderbeste sterckten te veroirdenen.
het schijnt datse meer letten opde ghewoonte, dan opde reden die de ghewoonte maect.
Natuurkunde
Stevin kan met voorbeelden uit de praktijk aantonen dat 'de reden' gaat boven de 'achtbaerheyt' (autoriteit). Sommigen zeggen (blz 49):dat de ronde form [...] de sterckste is, om dat de stof haer na t'middel toe meer t'samen prangt alsmense beschiet, soo moet die manier van bolwercken stercker wesen, als van twee rechte gordinen.De metselaar houdt van bogen, maar de timmerman schuwt de veelhoek en streeft naar de driehoek. Stevin kende nog niet de natuurkundige begrippen 'kracht' (zoals een gewicht) en 'druk' (verdeelde kracht per eenheid van oppervlak), maar hij was er dicht bij. 9Hier op wort gheantwoort, dat in sulck ghemeen oirdeel recht onderscheyt ghebreect, want hoe wel den metser in overwelfselen de ronde of veelhouckige form verkiest, om bestsluijtende boghen te maken; Hier teghen souct den timmerman sijn werck met corbeelen te verstijven, dat is eyghentlicker gheseyt, hy schouwet den veelhouck, ende tracht na den driehouck
Heel duidelijk zegt hij:
wercken die van binnen hol sijn, ende van buyten over al anperssinghe crijghen, vereysschen de rontheyt [...]Angaende de clooten die van buijten daer op gheschoten worden, dat en is gheen persinghe overal, te weten des aerts daermen ronde wercken omme maect, of behoort te maken;
want ghelijck yemant met een breeckyser, soo lichtelick een gat maect inden muer van een rondt of veelhouckich bolwerck, als inden muer van een weynichouckich bolwerck, alsoo doet oock den gheschoten cloot opt een soo veel inbrake als opt ander.
Aardrijkskunde
In hoofdstuk 7 gaat het over de aanpassingen van een te bouwen sterkte aan de omstandigheden. Maar omdat deze zo verschillend zijn schrijft Stevin een algemeen stuk (blz 83), met het oog op:even platte landen [...] die haer evenheyt crijghen inde leeghden, deur de rivierenVoorop staat: kennis van oorzaken. Daarna volgen enkele algemene regels (waar uit men profijt "rapen mach").
soo sal ick eerst de manier van haer anwassinghe verclaren, op dat deur kennis van dien, der Boumeesters meyninghen, ende soodanich landts eyghenschappen tot dese sake dienende, te beter bekent meughen sijn.Stevin denkt zelfs aan een model-experiment:Het is te weten dattet reghenwater, ende noch meer het ghedoeyde sneewater, met grooter overvloet vande hooghden na de leeghden valt [...] mede brenghende eerde, cley, modder [...] soo loopet over de leeghe landen [...]
stille staende, sijn cleyighe modderighe stof synckt te gronde, ende het water daer na al sachtkens weder vertreckende, soo wordet landt voor dat mael van soo veel verhoocht. [...]Alsoo is Hollandt [...] ghewassen ant einde des Rhijns
sietmen metter daet de cleene rivierkens, ia fonteinen diens ghemeen water nau een voet breet en is, haer anwaskens voortbrenghen [...]Het is een grappig stuk van ruim twee bladzijden, dat later uitgewerkt werd in het Eertclootschrift, boek 2: Stofroersel.Vijt sulcke fonteinkens is in dese sake veel te leeren, want ghelijckmen deur cleyne gheschilderde clooten, diemen draeyt en keert daermense hebben wil, bequamelick gheraeckt ter kennis vande ghedaente des grooten Weereltcloots, [ 10 ]
alsoo comtmen deur cleine fonteinkens (diens stroomkens wy keeren en wenden soo wyse begheeren, ende ons voor reetschappen verstrecken, daer mede wy hier schuyringhe maken, ghinder een santplaetken doen wassen, elders modder vergaren en dierghelijcke) lichtelick tot kennis vande ghedaenten ende eyghenschappen der groote stroomen.
Het besluit met:
Aldus dan verclaert wesende de manier der anwassinghe vande leeghe landen, soo sijn daer uijt dese haer ghemeene eyghenschappen deur de oirsaken bekent:Later, in Nieuwe Maniere van Sterctebou, door Spilsluysen, gaf Stevin nog zo'n stukje fysische geografie (blz 44: venen waar men Turf steekt). En in het posthuum verschenen stuk Waterschuyring behandelde hij op een wetenschappelijke manier de vraag hoe je verzanding van grachten en havens kunt voorkomen.
Als datse onbedyckt wesende, met de hoochste vloeden onder water moeten ligghen [...]
Ten anderen, soo is bekent waerom dat sulcke landen soo gantsch even sijn ia ghenouch op waterpas ligghen:
Ten derden waerom sy vet sijn:
Ten vierden waerom sy ghemeenelick by een rivier ligghen:
Conclusie
- For the time in which it was written The Art of Fortification was a model of a description of main principles and construction, as well as of the special requirements fortresses have to meet. Apart from the lenghty style, with which the reader first had to make hinself familiar, but which for a patient and diligent pupil also had its advantages, there is not even at the present time a work so complete and clear as this book. [...]
- Of the great financial consequences which this system could not but involve, Stevin — when he wrote his book — had no idea; he restricted himself to giving the best that could technically be achieved in his time and that was to be considered scientifically necessary. [...]