Woordenweb

Elementaire deeltjes

Wetenschapsgeschiedenis

Ad Davidse (oud-leraar natuurkunde)   Dudok de Witstraat 50 , 3621 CS Breukelen , 0346-262157

Du céleste ouvrage l'objet, Si vrai et régulier, N'est-il sur tout autre sujet Beau, noble, et singulier?

Aldus Jacques Peletier, in 'A ceux qui blâment les mathématiques'  
Oeuvres Poétiques, 1547, p. 77v-78v.  
Is van het hemelse werk het voorwerp, zo echt en regelmatig,
niet boven elk ander onderwerp mooi, edel en bijzonder?

Wetenschapsgeschiedenis:

Der Naturen Bloeme

Simon Stevin

Willem Jansz. Blaeu

Isack Beeckman

Christiaan Huygens

Verhandelingen

Zonder deze drijfveer kan het denken lichter ontsporen,
zie de prachtige persiflage:
Kees de Jager, 'Een piramide in de gang', Skepter, 12(2), juni 1999.

Een belangrijk boek:
Floris Cohen, De herschepping van de wereld (Amst. 2007).
How modern science came into the world (Amst. 2010; preview).  

Geschiedenis van natuurwetenschap: Wie betuigen wil, dat hij iemand door en door kent, zegt alligt: 'Ik heb hem onder mijne oogen zien opgroeijen', of 'ik heb hem als kind gekend'. Wat waar is van zulk een 'iemand', is niet minder waar van deze of gene wetenschap. Wil men haar grondig leeren kennen, dan moet men haar gadeslaan in hare wieg, - in de waggelende gangen van haren kindertijd, - in de weelderigheid harer jeugd, - en in de kracht van haren rijperen ouderdom. Men kan dat bovenal verzekeren van de grootsche ontdekkingen onzer eeuw. Zij hebben eene geschiedenis ... Uit:  A. Winkler Prins, bespreking van De wonderen der wetenschap, in Vaderlandsche letteroefeningen, 1869-3, 176-9. Terugkijken is leerzaam: ... considering that we ourselves are, by no means, at the top of human science; that the mountain still ascends beyond our sight, and that we are, in fact, not much above the foot of it, a view of the manner in which the ascent has been made cannot but animate us in our attempts to advance still higher, and suggest methods and expedients to assist us in our further progress. Uit:  Joseph Priestley, The history and present state of electricity (1767), p. V. Terugkijken is niet alleen lezen, zie o.a. Museum Boerhaave en Teylers Museum. Voorbeeld: de bril in de 17e eeuw (vgl. fig. 1-75 in V. Ilardi, Renaissance vision, 2007, App. III). Onderzoek:   Het Arabisch was eeuwenlang de taal voor nieuwe wetenschap. Uit:  Ibn Tufayl (12e eeuw), De natuurlyke wysgeer, 1701 (na de Inleiding) Die onderzoekt , vermeerdert de wetenschap ;  maar die ligt gelooft , vermeerdert de dwalinge. Arab. Spreuk. van Erpenius, LVII. Geheimen der natuur: Een waar Philosooph verwondert zig over alles! Sedert dat hy een kloekmoedig opzet nam, om de Natuur alomme, ja tot in hare binnekameren en geheimste schuilhoeken te bespieden, is er geen schepzel onder de Zonne meer, dat hy zyner aandagt, zyner opmerkzaamheid onwaerdig schat. Uit:  Josua van Iperen, Verhandelingen van het Zeeuwsch Genootschap, 4 (1775), 21. Geloof niet zomaar: De dwalingh van yder besonder maeckt eerst een ghemeene: en daer nae de gemeene doet weder elck besonder dolen. Also gaet dit werck van hant tot handt, in voeghen dat de ver-aff-wesende getuyge beter onderricht schijnt, dan de naeburighe; ende de laetste aenhoorder vaster ghelooft dan de eerste. Uit:  Ontdecking van tovery (1637), Govert Basson (vertaler), Tot den leser.         (Orig. van Reginald Scott, 1584.)  (^) Gebruik je verstand: The bulk of mankind, says an elegant modern author, being ignorant and credulous, continue throughout their lives in a state of childhood, and have been the dupes of priests and politicians in all ages and in all countries of the world.  As a proof of their ignorance and credulity he adduces their belief in the fictions of fancy, witchcraft, hobgoblins, apparitions, fairies; in the influence of stars on human actions, ... with an endless variety of folly. Uit:  William Butler, Exercises on the Globes ... for the use of young ladies (1803), 338.  Hij verwijst naar Erasmus Darwin, die adviseerde: ... to increase our knowledge of the laws of nature ... to set the faculty of reason above that of the imagination. Uit:  Zoonomia, II (1796), 350-2 (ed. 1818). Gebruik ook je zintuigen: ... op dat de mensche nimmermeer en feyle, noch in zijn verstant, noch in zijn gesicht, soo ist van noode dat hy het verstant ende de ooge in alle zijne wercken te samen aenspanne, ende dat hy niet eer yet voor waerachtich aen en neme, voor dat de ooghe ende het verstant in een selve oordeel over een comen. Uit:  Ph. Lansbergen, Bedenckinghen op den daghelijckschen, ende jaerlijkschen loop vanden Aerdt-cloot (1629) p. *2v. Twijfel: De eerste stap, dien wy in 't onderzoeken der waarheid behooren te doen, is ... te twyfelen. Uit:  Vaderlandsche letteroefeningen, 5-2 (1765), 45. Verwerp niet zomaar: though I be very backward to admit strange things for truths, yet I am not very forward to reject them as impossibilities Uit:  Robert Boyle, brief aan Robert Moray, dec. 1663. Leef met onzekerheid: Dat ik niet geloof dat we iets heel zeker weten maar alles waarschijnlijk, en dat er graden van waarschijnlijkheid zijn die zeer verschillend zijn, en sommige als 100000 tegen 1. Uit:  Christiaan Huygens, brief aan Pierre Perrault, 1673 [>]. Zie ook Huygens' Bespiegelingen over leven op andere planeten, ca. 1690 [>].