adcs

Christiaan Huygens

in het Nederlands
Christiaan Huygens (1629 - 1695), de grote Nederlandse natuurkundige 1 die met zijn 'ondervinding en rede' zoveel verschillende bijdragen leverde aan de wetenschap, heeft maar twee werken gepubliceerd in zijn moedertaal:
  • Van rekeningh in spelen van geluck (Lat. 1657, Ned. 1660), elders 2 te vinden.
  • Kort Onderwys aengaende het gebruyck der Horologien tot het vinden der Lenghten van Oost en West (1665).
Maar Huygens heeft wel meer in het Nederlands geschreven, al was dat vaak met Latijn doorspekt en doorweven. Een interessant voorbeeld is: bijzonnen Een poging tot verklaring van 'hemeltekens',
met beschrijving van historische waarnemingen.

Verder zijn hier in het Nederlands onderzoeksnotities:

  • Lenzen slijpen (ca. 1660), eerste verslag van het moeizame handwerk dat nodig was om verder te kunnen kijken ("ick sleep 9 uren").

    vat met slingertje en stuk darm

  • Het luchtledige (1661-2), experimenten met een luchtpomp. Met een waarneming waarover Huygens later publiceerde, hangend water.

slijptoestel praktijkervaring van Christiaan en broer Constantijn:
  • Memorien aengaende het slijpen van glasen tot verrekijckers (1685).

  • Tekenaar was Christiaan Huygens ook.
en brieven, o.a.: Overzicht van stukken in het Nederlands in Oeuvres Complètes:
Over zuiver wiskundige onderwerpen, afgezien van kansrekening, schreef Huygens niet in het Nederlands, behalve één stukje over het berekenen van de hoeken van een boldriehoek waarvan de zijden bekend zijn (XX, 458-460).




Vertaald:  3
Uit I - X: barometer 2 Uit XI: Uit XII: breking van licht Uit XIII:
man op boot geeft twee hangende bollen aan man op wal
Uit XVI:

Uit XVIII: komeetstaart
Uit XIX: Uit XXI: Uit XXII:

En verder:
Uit XXII: Een overzicht van de Oeuvres complètes 5 : Een lijst, verzameld uit de Oeuvres complètes:
  • dagen uit het leven van Chr. Huygens
Uit Opera varia (1724):


Noten

  1. P. Harting, Christiaan Huygens : in zijn leven en werken geschetst, Groningen 1868.
    DBNL o.a.: Jan Romein en Annie Romein-Verschoor, 'Christiaen Huygens' in Erflaters.
    A. E. Bell, Christian Huygens and the development of science in the seventeenth century (London 1947/50).
    V. Freijser (ed.), Leven en leren op Hofwijck, Delft 1988.
    C.D. Andriesse, Titan kan niet slapen (Amsterdam, 1993), Engl.: Huygens - The Man behind the Principle (Cambridge, 2005; preview) [^].
    R.H. van Gent en A.C. van Helden, Een vernuftig geleerde: De technische vondsten van Christiaan Huygens (Leiden 1995, pdf).
    De zeventiende eeuw, 12-1 (1996).
    Fokko Jan Dijksterhuis, 'Titan en Christiaan Huygens in werk en leven', in Gewina 23-1 (2000).
    Rienk Vermij, Huygens. De mathematisering van de werkelijkheid (Diemen, 2004).
    Christiaan Huygens Web, ook bij DWC, het Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum van de KNAW.
    Tentoonstelling 'Christiaan Huygens. Facetten van een genie: de manuscripten' (UB Leiden, 2004).
        Gianfranco Mormino, 'Bibliographie huguenienne', in Revue d'histoire des sciences, 56 (2003) 153-190.
        Fabien Chareix, La philosophie naturelle de Christiaan Huygens (2006; preview); bibliografie.

    portret in marmer Portretten bij Kees Verduin (ook van Constantijn Huygens sr).
    Bram Stoffele, 'Christiaan Huygens — A family affair' (2006).
    Huygensmuseum Hofwijck.
    Vader: Constantijn Huygens, moeder: Suzanna van Baerle.

    De canon van Nederland (2006): nr. 51 (i.p.v. Boekdrukkunst).
    Luuc Kooijmans, 'De geestelijke worsteling van Christiaan Huygens (1629-1695)', in Historisch Nieuwsblad, 4 (2007).
    Webtentoonstelling 'Huygens in Leiden', 2013.
    'Huygens tentoonstelling', Grote Kerk in Den Haag, 2013.
        Voor vindplaatsen van 'ondervinding en rede' zie noot bij III, 444.   «

  2. Van rekeningh in spelen van geluck (in Fr. van Schooten, Mathematische oeffeningen, 1659/60) kreeg een heruitgave bij Epsilon (Utrecht, 1998).
    En op het web van C. J. Verduin (met meer!).
    Zie voor uitgaven van Huygens' werk biblio-1 en -2, bij 'Huygens Web'.
        Of the laws of chance, or, A method of calculation of the hazards of game (John Arbuthnot), 1692, 4e ed. John Ham, 1738.   The value of all chances in games of fortune (transl. W. Browne), 1714.   «

  3. Vertalingen zijn van ondergetekende, tenzij anders vermeld.   «

  4. Ook de veilingcatalogus van de bibliotheek van Constantijn Huygens (sr) vermeldt veel natuurwetenschappelijke boeken. En nog meer die van de 'Bibliotheca Zuylichemiana' van Constantijn junior. Zie: lezing.
        Tentoonstelling 'Huygens en zijn boeken', Museum Meermanno, 2013.

  5. Oeuvres complètes op het web bij Gallica: er was een overzicht bij 'Huygens Web'.
    Bij Internet Archive is sinds 2013 de hele serie T. 1 t/m 22 beschikbaar, zodanig dat vanuit de ene pagina (bijna) elke andere is te vinden door deel en blz in te typen in de URL (uitzondering: 13-2).
        Eerder: T. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13-1, 13-2, 14.
    En (bijna niet te geloven) sinds 2010 alle 22 delen met gedigitaliseerde tekst bij DBNL.

    Opuscula postuma (1703), Opera varia (1724), en Opera (1751). Hier een index.

    Handschriften: Leiden UB, 'Collectie Christiaan Huygens'.
        Gianfranco Mormino, 'Sur quelques problèmes éditoriaux concernant l'œuvre de Christiaan Huygens', in Revue d'histoire des sciences, 56 (2003) 145-151.
        Joella Yoder, Catalogue of the Manuscripts of Christiaan Huygens including a concordance with his Oeuvres Complètes, Brill 2013, preview.




adcs | Ad Davidse, 2004-'14 | Christiaan Huygens in het Nederlands (top)