| blz | Onderwerp | van 16 . . | |
| 373 | Uurwerken op zee | sept. 1669 | |
|
Om te weten hoeveel de dampheffing den opgangh der sonne verhaest of den ondergang verachtert. Den schrijver van 't Journael*) heeft de sons center sien opgaen den 9 Julij 1669 als het horologe wees op 2 uren 56'.6". ... de daghelijckse verachteringh der horologie 1' 4/10". ... *) Reis naar Candia op Kreta in 1669. | |||
| 523 | Octrooi (Staten van Holland en West-Friesland) | 25 sept. 1675 | |
|
Op het versoeck van Christiaan Huygens van Zuylichem versoeckende octroy op seeckere soorte van horologes bij hem van nieuws geinventeert en die soo correct souden gaen dat die naer het gevoelen van den suppliant in grooter formaet gemaect sijnde ter zee soude connen werden gebruyct en dienen soude connen totte langh vergeefs gesochte designatie van longitude gemeinelijck genaemt Oost en West, is aen den selven het versochte octroy toegestaen voor den tijt van vijfthien jaeren ... | |||
| 524 | Octrooi (Staten van Holland en West-Friesland) | 27 sept. 1675 | |
|
... sekere niewe constructie van horologien, bequaam om in den sack te werden gedragen, welckers beweginge niettemin even zoo eenparigh, exact ende seker bleeff als die van de slingerwercken voor desen bij hem suppliant geinventeert ende nu allom in groot gebruyck ...
Vgl. VII, 507: octrooi verleend door de Staten-Generaal, okt. 1675. | |||
| 526 | Resolutie Oostindische Compagnie | 31 dec. 1682 | |
|
De Heer Burgermeester Hudde heeft ter vergaderingh voortgebraght ... omtrent seeckere nieuwe inventie van horologien van die accuraetheijt, dat deselve in den tijdt van een etmael geen secunde verlopen; waer door seer apparent sal konnen werden uijtgevonden het Oost en West ... geresolveert sijn Ed.t te versoecken, om het bestier hier van op sigh te nemen ... mitsgaders de hulpe en assistentie te versoecken van de Heer Huijgens, sich op die saken naeuw verstaende, neffens eenen van Ceulen ... | |||
| 526 | Resolutie Oostindische Compagnie | 28 febr. 1684 | |
|
Is ter vergaderingh geproduceert een brieff door de Heer Huijgens aan de Heer Burgermeester Hudde geschreven; ... soo verre is geadvanceert, dat de selve vanden anderen niet meer als een, of ten uijttersten twee secunden verschilden ... | |||
| 533 | Resolutie Oostindische Compagnie | 27 juli 1684 | |
|
Den Heer Burgemeester Hudde heeft ter vergaderingh geproponeert, dat ... het Oost en West en daer aen te spenderen een à twee duijsent gulden ... voortgeset, sonder dat evenwel tot noch toe het gewenschte ooghwit is bereijckt; ... hier van kennisse aen dese vergaderingh te geven, item voor te stellen, of de selve soude cunnen goetvinden te doen uijttellen aen den voornoemden van Ceulen, een man van weijnigh vermogen, twee honderd silvere ducatons ... | |||
| 534 | Resolutie Oostindische Compagnie | 30 aug. 1685 | |
|
... dat den Heer Huijgens presenteert personelijk een preuve in zee te nemen van de accurate horologien bij sijn Ed.t uijtgevonden ... daer toe sal werden gepresenteert het galjot van Comp.ie alhier, en den persoon van Barent Fockes ... ... om den horologie maecker van Ceulen, die het werck heeft gemaeckt, te laten toekomen voor de tweede mael twee hondert ducatons, mitsgaders aen de Smith, die daer toe heeft geholpen seventigh gulden ... Zie de briefwisseling tussen Hudde en Huygens in deel IX. | |||
| 535 | Resolutie Oostindische Compagnie | 6 sept. 1685 | |
|
... waer bij den selven Heer Huijgens versocht, dat dese vergaderingh hem in de aenstaende toght om preuve te nemen van de horologien ... soude willen toevoegen Mr. de Graef of iemant anders in die materie ervaren ... | |||
| 539 | Resolutie Oostindische Compagnie | 17 sept. 1685 | |
|
... hoe en op wat wijse is uijtgevallen de preuve bij den Heer Huijgens met Comp.s galjot te water genomen vande horologien ... | |||
| 540 | Scheepsuurwerk
 Zie IX, 56: instructie voor Thomas Helder. | 1685-'86 | |
| 543 | n. 4 | Aanwijzingen | [1685-'86] |
|
Voor den horologer. Als de slaghen van de slinger kreupel gaen, kan men die gelijck maecken met het armtie [de vork] dat de slinger leijdt een klein weijnigh te verbuijgen ... Als men nieuwe draden aen de slinger gedaen heeft, of als men het horologe van nieuws opgehangen heeft, soo is goedt dat men een dagh of twee laet gaen eer men begint het daghelijks verschil te observeren ... ... Sijden draed mede nemen. dicke roode strick sij. geen sterck gedraeijde sijde, om dat te veel kan recken. Men soude sulcke stick sijde wel wat dicker konnen laten twernen. ... De sijde draeden te lacken of met hars boven aen strijcken voor het doorschieten, voor 't gedreun van 't canon schieten. | |||
| 544 | Resolutie Oostindische Compagnie | 1 sept. 1687 | |
|
... dat aen de heer van Zuijlichem in den Haagh zullen werden gesonden de Daghregisters ofte Journalen gehouden wegens de twee horologien, dewelcke op een van de Comp.s Schepen nae de Caep sijn gebraght geweest ... | |||
| 544 | Resolutie Oostindische Compagnie | 29 april 1688 | |
|
... een brief [<] vande heer Christiaen Huygens, heere van Zelem*), rakende de vindinge van Oost en West, geschreven aen de heer Burgemeester Hudde, hebbende tot bijlaegen een deductie [<] en Caerte ...
*) Na het overlijden van vader Constantijn (26 maart 1687) was Chr. Huygens 'heer van Zeelhem' geworden. | |||
| 545 | Resolutie Oostindische Compagnie | 8 aug. 1689 | |
|
... een nader proef sal worden genomen ... | |||
| 545 | Resolutie Oostindische Compagnie | 11 dec. 1690 | |
|
... dat Johannes de Graef aangenomen voor ondercoopman ... op de eerst vertrekkende scheepen sal worden geemployeert en aengestelt. [<] | |||
| 576 | Balans; ophanging | maart 1694 | |
De balans met sijn dwarsse spil, en staefje daerse aenhanght, moet te samen van boven ingeleght werden in C, D. Aen de dwarsse spil sijn oock de boxhoorns vast met haer gewight. ... 
| |||
| 592- | Uurwerk in kas | 1694 | |
De kas hoogh 1¾ voet, breedt 2 voet 10 duijm, diep 6 duijm (van binnen). ... ... is de correctie door de boxhoorns in de balans wat te groot, doch volgens de demonstratie soo moest die eerder noch te kleijn vallen. ... De boxhoorns hebbe bevonden niet wel geboghen te sijn door den Horlogiemaecker, van der Cloesen. ... [11 mei:] ... Het wiggelen doet rasser gaen. daerom enckele draeden beter als de lintjes. ... [13 mei:] ... Met het microscopium gesien dat de 2 blinckende plaetsjes in de hollen daer de messen van den as op rusten eenighsins rosachtich van couleur waeren, 't welck teycken is van roest. Daerom de hollen met een weijnigh olie gestreecken. | |||
| 623 |
 | Verschuifbaar slingergewicht Om het loot van 't pendulum met een schroef daer onder te konnen opwaert en neerwaert schuijven. ... ... Waerdoor de slinger licht op sijn maet gestelt sal werden. | 1687 |
| 627- | Graadboog | 1685-'86 | |
Schuyfje van kopere plaet om het glas min en meer opening te laeten. Of drij verscheyde ronde gaeten in een schuijf. 
| |||
| 635 | Secondeslinger bij de evenaar | 1685-'86 | |
|
Seecker Fransman [Richer] wiens relatie gedruckt is*), sustineert geobserveert te hebben in Cajana, gelegen aen de Cust van Westindien 4 graden 56 min. benoorden de Linie Equinoctiael de Lenghde van een simpel pendulum wiens ieder slagh een seconde doet, aldaer minder moet wesen een linie en een vierdepart (sijnde een linie 1/12 part van een duijm), als die tot Parijs ofte oock alhier in Hollandt en Engelandt bevonden werdt, sijnde op alle dese plaetsen dese lenghde de selfde, te weten van 3 voet 2 duym en 1/3 van een duijm. ...
*) Observations astronomiques et physiques faites en l'isle de Caïenne, 1679 (zie p. 66); ed. 1731, p. 426. | |||
| 643 | Uurwerken naar de Kaap de Goede Hoop | 1693 | |
|
Verklaeringh en aenmerckingen op het Journael van Jo. de Graef en 't geen ontrent de Horologien is voorgevallen in de laetste proeve der Lengdevindingh Ao 1690, 1691 en 1692.*) ... dat het effect van de Horologien geensins soodaenigh is geweest als gemeent is, maer dat sij ter contrarie seer wel precis de Lengdemeting volbracht hebben ... 2. ... dat het horologie B defectueux en geen goedt werck was, hebbende dickmaels stil gestaen en ongelycke bewegingh van de slinger bethoont, daer het andere A genaemt sich altijds wel hieldt, behalven dat het den 4 Febr. nae een swaere storm bevonden wierdt accidentelijck in sijn ijsere beugels als verhangen en verwart te sijn, ende daerom onmoghelijck niet aen de gangh te hebben konnen blijven. ... 6. ... dewijl de horologien uyt reden van 't omdraeyen der aerde hoe nader de Linie, hoe langsamer gangh kryghen ... 15. Maer der Stierluyden gissingh is seer afgedwaelt. ... ... soo vondense de Caep op de Lenghde van 46 gr. 22' min. in plaets van de 38 gr. daer se leght in haer Caerte, soo dat sij 8 gr. 22 min. over landt seylden gelijck men dat noemt zijnde alhier op dese Breedte over de 100 duytsche mylen. ... [p. 651:] Maer 't geen de meeste moeijte geeft in de practijck van dese Inventie is dat men de Horologien haer gangh van nieuws moet tegens de Son observeren nae dat men die in 't schip opgehangen heeft: twelck niet wel anders kan geschieden als door gespannen draeden in de meridiaen aen Landt. Soo kan dit door donckere lucht, verheydt van Landt, of gebreck van tijdt dickwils belet werden, gelijck in 't nemen van beyde de Proeven gebleecken is. ... *) Zie ook de briefwisseling van Huygens met de Graaf van februari 1693 (X, 389 e.v.). | |||
Christiaan Huygens | uit Oeuvres XVIII (top) | Sommaire , Inhoud