Chr. Huygens | Oeuvres II | Vertaling

[ 192 ] [ v ]
No 497.

J. Wallis à Christiaan Huygens.

11 juillet 1658.   [<]

La lettre se trouve à Leiden, coll. Huygens.


    Cum in Belgiam vestram, Vir Nobilissime, mox profecturus sit Vir Clarissimus Dominus Ball 1) (Domini Petri Ball Equitis Aurati 2) filius) oratum habui ut meo nomine quam officiose te salutet; atque simul Commercium Epistolicum 3) a me jam nuper editum tibi tradet, quod ut benigne accipias oro. Atque insuper si eundem Clarissimum Virum, ad vos studendi gratia profiscentem, humanitatis officijs prout res obtulerit adjuveris, id ut mihi gratissimum fore scias, ita nec immerenti aut ingrato te illud collaturum beneficij existimes; et si quando res obtulerit ut amicis ex tuis quibusvis simile quid praestandi ansa porrigatur, me neutiquam omissurum esse quin lubentissimus arripiam. Atque haec sunt quibus te impraesentiarum interpellare vacat, id simul exoranti, ut amare porro pergas. et favere

    Vir Nobilissime
Amantissimo simul et Observantissimo Tui
Joh: Wallis.    
    Raptim Londini
Julij 1. 1658. st. vet.
Clarissimo Nobilissimoque Viro Domino
Christiano Hugenio,
Constantino filio,
Hagae-Comitis.

1)  Peter Ball [... 1638 - 1675 ...]. En 1659 il fit ses études en médecine à Leiden; il prit son grade à Padoue le 20 décembre 1660. Il fut un des premiers Membres de La Société Royale. En octobre 1665 il prit part avec son frère William [<] à l'observation de Saturne.
2)  Sir Peter Ball, Chevalier, secrétaire d'état de la Reine [...] mourut en 1680.
3Commercium Epistolicum de quaestionibus quibusdam mathematicis [...] 1658. in-4o.
Cette correspondance a duré du 7 mars 1657 au 13 juillet 1658 entre W. Brouncker, Kenelm Digby, P. de Fermat, de Frenicle, Joh. Wallis, Fr. à Schooten, et d'autres et contient 47 lettres écrites à propos du défi de P. de Fermat [Wallis, Opera II (1693) 757-860]. (Voir les Lettres Nos. 372 et 374 [<]).



[ 210 ] [ v ]
No 512.

Christiaan Huygens à J. Wallis.

6 septembre 1658.  1)

La minute et la copie se trouvent à Leiden, coll. Huygens.

6 Sept. 2) 1658.

Johanni Wallisio.
    Vir Clarissime

    Quod lucubrationum tuarum pulcherrimarum identidem me participem facere non cesses plurimum tibi debere me fateor neque jam solvendo esse. Attamen gratum animum non mihi defuisse, licet eum datis ad te literis testari diutius intermiserim, at ne dubites, etiam atque etiam te rogo. Praeterito anno trina simul opera tua 3) accepi Domino Trommio [<] perferente, et nunc denuo novisimum
1)  Avec un exemplaire de son "Horologium" [Adversaria].
2)  D'abord Chr. Huygens avait écrit: 28 août; mais il biffa cette date [...].
3)  [...] Mathesis Universalis, 1657.   Adversus Marcum Meibomium de proportionibus Dialogum, 1657.   Hobbiani Puncti Dispunctio, 1657[^]
[ 211 ] [ v ]
illud 4) a Domino Ball, quo fit ut non satis mirari possim, insignem illam ingenij tui faecunditatem, quae eo quoque major videtur quoties cum nostri tarditate eam comparo. Hobbij Meibomijque 'pseudographèmata' uti merentur à te reprimi totius matheseos nomine mihi gratum fuit. Adversus hunc quid Langius in Dania ediderit 5) et quid denuo contra Langium Meibomius 6) credo postea te vidisse. utque alter in alterius delicta lynceus sit in suis pariter caecutiant. Ainscomij certe tractatum ad te pervenisse significas 7), quem et hac in parte non inutilem operam sumsisse tecum censeo. Quae vero adversus meam Exetasin attulit, epistola edita 8) pridem refutavi, in qua tuam quoque auctoritatem nominatim pro me allegavi. Sed haec tanti non videbantur ut ijs legendis otium impenderes. Vidi vicissim ex meis literis 9) versus aliquot in falsa illa contra Hobbium diatriba te produxisse, quod mallem non factum, sed jam infectum fieri nequit.*)
Epistolicum Commercium quod nupere nunc misisti plurimum me delectavit neque e manibus deposui prius quam totum a capite ad calcem evolvissem. Nesciveram equidem de Problematis illis Arithmeticis tantis animis inter vos decertari. Quin imo idem de ijs sentiebam quod te quoque saepius expressisse video a), non debere bonas horas talibus impendi nisi cum potiora deessent, quae sane in geometricis offeruntur plurima. Interim non nego subtilitatis laudem egregiam vos merito ferre, qui, quae viro acutissimo Fermatio quasi nemini b) alij perscrutabilia visa sint, non una via assecuti sitis. Prae caeteris mihi placuit illa, tuane an Illustris Brounkeri, neque enim satis certo id significas, methodus pagina 71 exposita. ex qua tamen nequaquam illud recte colligere mihi videris pagina 83, dari aliquem quadratum qui in datum numerum non quadratum ductus adscita unitate faciat quadratum. Nam [...]

[...]


4)  Voir la Lettre No. 497 [<].
5)  No. 445 [p. 113], note 5:  W. Langius. Epistola ad Meibomium. Hafniae. 1656. in-4o.
6)  No. 445, note 4:  M. Meibomius. Responsio ad Wilh. Langii ad se epistolam. Hafniae. 1657. in-folio.
7)  Nous ne possédons pas cette lettre.         8)  C'est la Lettre No. 338  [XII, 263].
9)  Voir la Lettre No. 272 [<]  [et No. 337 (<)].
[ *)  Due correction for Mr. Hobbes, 1656, réponse Stigmai ... Markes ..., 1657.]
a)  En marge on lit encore: Nulla Demonstratio esse talem quadraturam [Chr. Huygens].
b)  quid ego [Chr. Huygens].
[ 212 ] [ v ]

[...]

Theorema tuum pagina 110 propositum elegantissimum est. potuit tamen proprietas illa trianguli amblygonij 120 graduum multo brevius alio modo demonstrari. Alterum quum excogitares quod ad conchoidem [^] pertinet pagina 169 non videris animadvertisse spatium infinitum conchoidis etiam magnitudine infinitum esse, quod ego aliquando me demonstrasse memini. Etenim duarum magnitudinum infinitarum neque major una quam altera rectè dici potest neque proportione aliqua ad alteram referri.
cissoide Venit mihi hoc loco in mentem theorema quoddam meum quod tibi existimo non displiciturum. Cissoidem lineam nosti qua Diocles duas medias invenire docuit*). Sit ea ABC. Semicirculus è quo originem habet ACD, in duos quadrantes sectus radio NC. Producitur vero Cissois ultra circumferentiam versus E in infinitum, eâdem semper naturâ, ut quemadmodum BH = HG ita sit semper KL = LM. Dico spatium infinitum rectis AD, DF et Cissoide ACE contentum triplum esse semicirculi ACD. Item completo quadrato NO, Dico spatium ABCO triplum esse spatij APCO. Horum demonstrationem non videtur arithmetica infinitorum suppeditare posse quemadmodum in Hyperbolis novi generis.
    Mitto una cum his descriptionem horologij nostri 13) de quo proculdubio ad te rumor


[ *)  Voir la Lettre No. 483, p. 170 (p. 634: la démonstration ... doit avoir été transmise à Wallis après le 31 janvier 1659). Cf. Cissoid of Diocles.]
13)  Voir l'ouvrage cité dans la Lettre No. 511, note 2 [<].

[ 213 ] [ v ]
jam pervenerit. Nam et ex vestratibus Domino Williamson 14) alijsque illud ostendi, et in Angliam jam pridem aliquot ejus generis automata deportata esse scio. Plurimum negotij mihi hoc inventum vel potius scelestorum hominum 15) ejus occasione improbitas dedit, fuitque in cause quo minus tractatum astronomicum de Saturni systemate diu promissum edere adhuc licuerit.
Interim non possum quin ad ea respondeam quae in tuis ad Schotenium literis 4 Februarii datis 16) adscripseras. Nempe primam Saturne, symbole phasin quae post sphaericam fulsit meae favisse conjecturae, sed serius aliquanto quam à me fuerit expectata; quod utrumque verum est. nec tamen hypothesis illa quae anagrammate meo continetur cujusque explicatio forsitan isthuc quoque jam pervenerit, quicquam infirmata est, sed indies veritati magis ac magis consentire deprehenditur. Hevelij hac in re commentum recte notasti observatis minime convenire, non ijs modo quae editionem libri illius secuta sunt 17), sed praecedentibus quoque. Desunt profecto telescopia ipsi ad hasce observationes idonea; neque enim satellitem adhuc videre potuit. multo minus lineam obscuram quae medium Saturni discum distinguebat tunc cum rotundus et sine brachijs cerneretur, nunc vero versus inferiora aliquantum deflexit. Quod notare volui ne dubites illam mihi saltem conspectam esse.
Ante menses aliquot è Sicilia mihi allatum est Systema quoddam Saturni 18) ab astronomo non antea mihi cognito 19) editum, Johanni Hodierna; cui et epistola 20) qua me compellat subjuncta est. Viderat enim observationem meam 21) de Saturni luna, et ne praeveniretur systema illud continuò excudi fecerat. Est autem figmentum Heveliano etiam paulo absurdius, et vix dignum quod tibi exponam. Dicam tamen tribus verbis. Saturnum sphaeroidis oblongi formam habere credit, in quo binae maculae sint nigrae quae spatia illa nobis videri faciant quae medium discum inter et curvitatem ansarum interjacent. Bis autem per triginta annos sphaeroidis verticem ad nos directum esse eoque tunc rotundum Saturnum apparere. Verum ex hac hypothesi aliae quaedam phases existerent quam quae melioris notae telescopijs observantur a quibus etiam hic vir optimus se parum instructum esse quaeritur, et satellitem sibi fatetur hactenus non conspectum.
Quid sibi illud velit in anagrammate vestro, Quasi lunando vehitur, nondum scire mihi licuit. Vellem tamen à te certior fieri, quoniam in tractatu meo ut aequum est hujus quoque vestrae 'tèresios' mentionem facere constitui.
Problemata 22) Galli anonymi de Cycloide linea, si ad vos quoque pervenerunt, scribe
14)  Sir Joseph Williamson, mort en 1701, Secrétaire d'Etat et Membre du Privy Council jusqu'en 1678. Il cultiva les sciences et dota le Queen's College à Oxford de 8000 livres sterling.
15)  Huygens fait ici allusion, entre autres, à Simon Douw [<].
16)  Voir la Lettre No. 456 [? Fr. van Schooten, 4 fevr. (p. 129)].
17)  Voir l'ouvrage cité dans la Lettre No. 302, note 2 [<].
18)  Voir l'ouvrage cité dans la Lettre No. 360a, note 2 [<].       19)  No. 360a, note 1.       20)  No. 360a [<].
21)  Voir l'ouvrage cité dans la Lettre No. 267, note 1 [<].
22)  Il s'agit du défi de Bl. Pascal. Voir la Lettre No. 494 [<].
[ 214 ] [ v ]
mihi quaeso qualenam de ijs judicium feratis et an alicui tentata fuerit solutio. Ego pleraque eorum cum invenissem de caeteris quaesivi an autor ipse solutionem eorum spondere auderet. facile enim impossibilia excogitari posse, quaeque nemo tamen ejusmodi esse evincere queat. Caeterum nihil accepi responsi, unde suspicor illos ea quaerere ex nobis quae ipsimet invenire se posse desperant. Itaque Vale vir Eximie et prolixitati huic nimiae ignosce, ut et libertati quam subinde in tuis reprehendendis nobis sumsimus. Qua sane abstinerem ni tuum animum ex meo aestimarem.

    Jam quod pecuniario praemio diligentiam nostram solicitat, nonne pulchre 'alazoneuesthai' tibi videtur. Sed tempus est ut verbosae epistolae finem faciam.




[...]


[ Lettres de 1659: Wallis, 1 janv., No. 560; Huygens, 31 janv., No. 574; Wallis, 28 fevr., No. 592; Huygens, 9 juin, No. 625; Wallis, 4 dec., No. 690: réponse dans Tractatus duo.]




Christiaan Huygens | II | John Wallis (top)