Chr. Huygens | < Oeuvres II >

Magdeburg , Saturnus , slinger , horoscoop


Parels uit brieven 1659

Oeuvres Complètes, II, 1657-59




No 587.

Fr. van Schooten aan Christiaan Huygens.

13 februari 1659.

[ 353 ]

. . . Caeterum cum saeculum hoc omnino Mathematicum videatur, atque vix quicquam ita arduum aut reconditum in universa Mathesi sit habendum, quod hodie ˆ Praestantissimis Mathematicis, quos inter Te etiam in primis, Vir Nobilissime, nominare libet, mod˜ inveniri possit, non inveniatur, quantumvis illa, quae ultro communicanda offers, mihi grata forent, non auderem tamen, nisi alijs curis magis vacuus, quae animum sat multum impraesentiarum sollicitum tenent, perspicienda suscipere; ne simul cum jucunditate illa majus mihi adhuc negotium sic facesserem.   . . . Overigens daar deze eeuw een geheel Wiskundige eeuw lijkt, en er ook in de gehele Wiskunde nauwelijks iets voor zo moeilijk en verborgen te houden is, dat het tegenwoordig door de voortreffelijkste Wiskundigen — onder wie ik vooral ook U wil noemen, weledele heer — niet wordt gevonden, mits het gevonden kan worden; ofschoon datgene, wat u uit eigen beweging aanbiedt mee te delen, mij welkom zou zijn, ik zou het toch niet op me durven nemen dat te bekijken, als ik niet meer bevrijd ben van andere zorgen die mijn hoofd voor het ogenblik nogal erg in beslag nemen; opdat ik mij zo niet tegelijk met dat genoegen nog meer werk op de hals zou halen.

    [ Een voorbeeld van een lange zin, zoals Frans van Schooten er meer maakte.]





No 608.

Christiaan Huygens aan C. Brunetti  [^]

april 1659.
[ 389 ]

. . .   Touchant le mouvement perpetuel dont vous m'ecrivez je ne scaurois vous en dire autre chose, sinon que l'on m'a monstrè a Anvers un livre d'un Pere Schottus Jesuite, qui traitte de plusieurs inventions mechaniques et Hydrauliques*), dans le quel il est rapportè une lettre d'un nouveau inventeur du mouvement perpetuel dont j'ay oubliè le nom. Toutefois il n'y avait aucune description de cette invention, mais seulement il donnoit a entendre que son principe ne procedoit pas de la seule mechanique, mais plustost de quelque chose ou proprietè physique.°)   . . .   Betreffende de eeuwige beweging waarover u me schrijft, ik zou u er niets anders over kunnen zeggen dan dat men me te Antwerpen een boek heeft laten zien van een pater Schott, Jezuïet, dat handelt over verscheidene mechanische en hydraulische uitvindingen*), waarin een brief wordt aangehaald van een nieuwe uitvinder van eeuwige beweging, van wie ik de naam vergeten ben. In elk geval was er geen enkele beschrijving van deze uitvinding, maar alleen gaf hij te verstaan dat zijn principe niet voortkwam uit alleen mechanica, maar veeleer uit iets fysisch of een fysische eigenschap.°)
Il y avoit dans ce mesme livre une nouvelle maniere de tirer tout l'air hors d'un grand vase de verre par le moyen de certaines pompes, et estoit appellé Experimentum Magdeburgicum. le reste du livre estoit fort peu de chose.   Er was in dit zelfde boek een nieuwe manier om alle lucht uit een groot glazen vat te trekken, door middel van bepaalde pompen, en het werd genoemd het experiment van Magdeburg. De rest van het boek stelde heel weinig voor.

    *)  Gaspar Schott, Mechanica hydraulico-pneumatica (1657).
    [ °)  Perpetuum mobile's: p. 329-382.   Brief: p. 379, van Georg Andreas Böckler  (^). ]
[ De twee die op p. 389 genoemd worden staan in Technica curiosa (1664), 374 (fig.) en 408 (fig.). ]




[ 510 ]
No 684.

Ism. Boulliau aan Christiaan Huygens

21 november 1659.

    . . .
    J'ay leu par deux fois vostre Systeme de Saturne. Vous establissez fort bien vostre hypothese, & elle procede regulierement, pourveu que vous puissiez persuader que ce cercle puisse devenir invisible a cause du peu de consistance en espesseur qu'il a en soymesme.
titelpagina Systema Saturnium     . . .
    Ik heb uw Systeem van Saturnus twee keer gelezen. U staaft uw hypothese zeer goed, en ze komt volgens de regels naar voren, mits u overtuigend kunt maken dat deze cirkel onzichtbaar kan worden door de geringe bestendigheid in dikte die hij van zichzelf heeft.
Je scay que la nature a pû faire vn cercle autour de ce corps la, & que par la raison qui fait que la terre est suspendue in aëre libero, vn anneau peut aussi y estre suspendu; neantmoins il vous faut encores quelques experiences pour demonstrer absolument ce que vous posèz. Ce que j'ay veu par vos Lunettes en vostre compagnie, dont vous me faites l'honneur de faire mention, me peut jnduire   Ik weet dat de natuur een cirkel heeft kunnen maken rondom dat lichaam, en dat door de reden die maakt dat de aarde opgehangen is in de vrije lucht, ook een ring erin opgehangen kan zijn; niettemin hebt u nog enige ondervindingen nodig om volkomen aan te tonen wat u stelt. Wat ik bij u heb gezien door uw kijker, en u doet mij eer aan dit te noemen*), kan me ertoe brengen te denken

    [ *)  18 mei 1657, Systema Saturnium (1659) p. 21, Ned.[<]

[ 511 ]
a penser que ces appendices de Saturne ne sont pas absolument & entierement de forme sphaeroide, dont la base soit vn cercle, quand vous les couperez vers le sommet dans ce qui est tousjours lumineux; & je croy que par les apparences l'on n'en peut juger autre chose, sinon que cette base est vne Ellipse. . . .   dat deze aanhangsels van Saturnus niet geheel en al een sferoïdische vorm hebben, waarvan de basis een cirkel is, wanneer u ze snijdt bij de spits waar het altijd lichtgevend is; en ik geloof dat men naar het voorkomen ervan niet anders kan oordelen dan dat deze basis een ellips is. . . .





No 691.

Christiaan Huygens aan Fr. van Schooten

6 december 1659.
[ 522 ]
    Occupatum me habet novum inventum quod hisce diebus excogitavi ad horologium meum exactius etiamnum efficiendum quam fuit hactenus. Scis puto adhibuisse me in automatis istis lamellas binas incurvatas ut AB, AC, inter quas pendulum suspensum movebatur; idque propterea factum ut omnes penduli vibrationes aequali tempore redirent . . . Quod igitur nunquam me inventurum speraveram nunc denique reperi, veram nimirum figuram curvarum AB, AC, quae efficiat ut oscillationes omnes accuratissime exaequentur. . . . mihi quidem omnium felicissima videtur in quas unquam inciderim.
. . .
slinger tussen cycloidale plaatjes     Ik ben in beslag genomen door een nieuwe vinding die ik een dezer dagen heb uitgedacht om mijn uurwerk nog weer nauwkeuriger te maken dan het tot nu toe was. U weet meen ik dat ik in die automaten twee gekromde plaatjes heb aangebracht zoals AB en AC, waartussen de opgehangen slinger bewoog; en dit is daarom gemaakt opdat alle slingeringen in gelijke tijd zouden terugkomen . . . Wat ik dus nooit gehoopt had te zullen ontdekken heb ik nu eindelijk gevonden, namelijk de ware figuur van de krommen AB en AC, die maakt dat alle slingeringen heel precies gelijk worden. . . . het lijkt me wel de gelukkigste vinding van alle waarop ik ooit gekomen ben.
. . .

Mijn Heer Myn Heer van Schooten
Professor der Mathematycken
Inde Heeresteegh. Tot
lakzegel Leijden.    
[ Het lakzegel is kennelijk van vader Constantijn (bovenaan: arm met pijl), maar Chr. Huygens gebruikte ook andere, zie T. I, p. 462 en T. IV, p. 285.
Er zijn meer afbeeldingen van lakzegels te vinden; zie een extra noot bij p. 5 in de vertaling van de briefwisseling tussen Chr. Huygens en Fr. van Schooten.]





No 692.

Christiaan Huygens aan Ism. Boulliau

11 december 1659.   [<]
[ 524 ]
. . .
    Au reste j'ay une faveur à vous demander en une chose que vous ne devineriez jamais. Il y a icy une dame*) de grande condition qui m'a tres instamment et serieusement priè de vouloir dresser son horoscope, croyant que je m'y entens fort bien. J'ay eu grand peine a luy faire croire le contraire a scavoir que je ne m'en suis jamais meslè, ny que mesme je n'y adjouste aucune creance. Mais m'estant eschapè de dire que j'avois un amy en France qui en scavoit l'art, elle m'a fait promettre de l'en solliciter. Il vous souviendra Monsieur que nous parlasmes une fois de ces pronostications lors que j'eus l'honneur de vous veoir icy, et j'appris alors que vous ne les teniez pas tout à fait vaines. Je vous prie donc
  . . .
    Verder heb ik u een gunst te vragen in een zaak die u nooit zou raden. Er is hier een dame*) van hoge stand die mij zeer dringend en serieus verzocht heeft haar horoscoop op te stellen, menend dat ik daar veel verstand van heb. Ik heb grote moeite gehad haar van het tegendeel te overtuigen, te weten dat ik me er nooit mee heb ingelaten, en dat ik er zelfs helemaal geen geloof aan hecht. Maar toen me ontsnapte dat ik een vriend in Frankrijk had die de kunst ervan verstond, liet ze me beloven hem ertoe aan te zetten. U zult zich herinneren meneer, dat wij een keer spraken over die voorspellingen toen ik de eer had u hier te ontmoeten, en ik vernam toen dat u ze niet voor geheel nutteloos houdt. Ik verzoek u dus

    *)  Albertina Agnes, 3e dochter van prins Frederik Hendrik. [Voor hem was ook wel eens een horoscoop gemaakt (>).]

[ 525 ]
si ce vous n'est pas trop de peine d'en faire encore cette espreuve et de voir quid huic foeminae astra portendant. Elle m'a marquè le temps de sa nativitè qui est un samedy le 29 avril en l'an 1634 entre les 8 et 9 heures du soir. Je vous diray apres qui c'est, car elle m'a deffendu de vous l'apprendre auparavant, afin que vous ne fassiez de reflexion plus particuliere sur sa personne, mais tiriez la prediction hors des seules regles de l'art. Quoy qu'il en soit de leur veritè, l'obligation que je vous auray de les avoir consultè a ma requeste sera tres veritable et me fera estre plus que jamais &c.   als het u niet teveel moeite is, er nog deze proef mee te doen en te zien wat de sterren deze vrouw aankondigen. Ze heeft me de tijd van haar geboorte aangegeven als zaterdag 29 april van het jaar 1634 tussen 8 en 9 uur in de avond. Ik zal u later zeggen wie het is, want ze heeft me verboden het u vooraf te zeggen, opdat u niet meer bijzondere gedachten hebt over haar persoon, maar de voorspelling alleen uit de regelen der kunst trekt. Wat er ook zij van de waarheid ervan, de verplichting die ik u zal hebben als u ze op mijn verzoek geraadpleegd hebt zal heel oprecht zijn en me meer dan ooit doen zijn &c.
[>]




[ 530 ]
No 696.

J. Chapelain aan Christiaan Huygens

19 december 1659.

    Monsieur de Boulliau me mande par sa lettre de Paris du 19 xbris 1659 de prier Monsieur Christiaen Hugens de Zuylecem, qu'il a besoin [de] la hauteur du Pole & de la distance du Meridien du lieu de celluy D Uranibourg pour faire ce qu'il desire de luy par sa derniere, n'ayant pas eu loisir par quelque occupation de se donner l'honneur d'escrire par ceste ordinaire.       De heer Boulliau bericht me in zijn brief van Parijs van 19 dec. 1659 de heer Christiaen Huygens van Zuylichem te verzoeken, dat hij de poolshoogte nodig heeft en de afstand van de meridiaan van de plaats tot die van Uranienborg om te doen wat hij van hem verlangt in zijn laatste brief [<], daar hij door bezigheden geen tijd heeft gehad zich de eer te geven te schrijven via deze gewone post.
[>]



Christiaan Huygens | II | Parels uit brieven 1659 (top) | 1660