IB | < Vertalingen > | Index

Lucht in buizen , drukkende lucht , zuigen , praktisch


Isack Beeckman - 1615 v


[ 78 ]
Lucht in buizen        

Aer in fistulis occlusus, quid agat.

    Vitruvius, Lib. 8 Architecturae scribit spiritum contentum in fistulis, illis laborem magnum exhibere.

    Causa autem est meo juditio, quod aer nimium compressus, fortissime ad naturam suam nititur redire. Idem quoque sentiendum, si aer nimium dilatatur, ut videre est in succionibus haustrorum, si fistula in itinere occlusa sit; vidimus enim aliquoties vi maxima ferrum, quo aquam trahebamus, e manibus nostris discuti propter aerem nimium dilatatum et ad naturam suam redeuntem.

Lucht in buizen opgesloten, wat die doet.

    Vitruvius schrijft in boek 8 van de Architectuur*) dat lucht die bevat is in de buizen daarop een krachtige werking uitoefent.

    De oorzaak nu is mijns inziens, dat lucht die erg samengeperst is, heel sterk geneigd is naar zijn natuurlijke toestand terug te keren. Hetzelfde is ook te merken, als lucht erg uitgezet wordt, zoals te zien is bij zuigers van pompen, als de buis onderweg verstopt is; we hebben immers enige malen gezien dat het ijzer waarmee we water trokken, met een heel grote kracht uit onze handen geslagen werd door lucht die erg uitgezet was en naar zijn natuurlijke toestand terugkeerde. [>]


    [ *)  Ton Peters (vert.), Handboek bouwkunde, Amst. 1999. Daar staat in boek 8, 6-9: ]
Zo zal het vlak verlopende stuk van de buisleiding niet door de kracht van het neerstromende en omhoogstuwende water worden opgedrukt. Er onstaat namelijk altijd een heftige luchtdruk in een waterleiding — zo sterk, dat die zelfs rotsblokken kan doen springen — als men in het begin het water niet rustig en in kleine hoeveelheden vanaf de bron in laat stromen, en bij knieën en bochten de leiding niet vastlegt met bindingen of zandballast.

[ Lat. ]


[ 79 ]
Drukkende lucht        

Aer incumbens similitudine illustratus.

    Scriptum est a me antehac [<] aerem incumbere aquae et caeteris rebus apud nos causamque fugae vacui esse aeris incumbentis gravitatem.

    Quod illustratur similitudine piscium et animalium si quae sunt in aquis. Illis enim omnia replentur aquâ et si quis aquam niteretur ex aliqua re extrahere, frustrabitur, nisi tanta vi id faciat, ut totae aquae totiusque aeris gravitas a vi illa superetur. Caeterum similia per omnia sunt piscibus sub aqua, in aestimatione gravium et levium, ac nobis in aere habitantibus.

Drukkende lucht verklaard met vergelijking.

    Eerder [<] is door mij geschreven dat de lucht drukt op het water en andere dingen bij ons en dat de oorzaak van de afkeer van vacuüm is: de zwaarte van de drukkende lucht.

    Dat wordt duidelijk gemaakt door de vergelijking met vissen en dieren als die in water zijn. Voor hen immers wordt alles gevuld met water en als iemand zijn best zou doen water uit iets naar buiten te halen, zal hij vergeefse moeite doen, tenzij hij dit met zo'n grote kracht doet, dat de zwaarte van al het water en van alle lucht door die kracht overwonnen wordt. Overigens is alles gelijk voor vissen onder water, in de beoordeling van zwaar en licht, als voor ons die in lucht leven.


Zuigen        

Fistulis obturatis et aere plenis,
quomodo hauriamus.

    Obijci tamen potest [<], si aqua in haustrorum fistulis ascendit propter aerem aquam prementem, quae pressa locum vacuum ingreditur, vel potius cogitur ingredi, quid si igitur fistulae illae, solo aere plenae, in fine obturentur ac hauriendo nitamur aerem extrahere — cur inquam, aer non sequitur, mavultque aqua dilatata redire ad suum statum antiquum cum magna vi, quam trahentem et sugentem sequi?

Hoe we kunnen zuigen als buizen verstopt zijn
en vol lucht.

    Toch kan een tegenwerping [<] zijn: als water in zuigbuizen stijgt doordat de lucht drukt op het water, dat onder druk een lege ruimte binnengaat (of liever gedwongen wordt binnen te gaan), wat als dan die buizen, vol met alleen lucht, aan het eind worden dichtgestopt en we ons best doen door zuigen lucht eruit te halen — waarom, zeg ik, volgt de lucht dan niet, en wil water als het ruimte krijgt liever met grote kracht teruggaan naar zijn oude stand, dan volgen wat trekt en zuigt?

    Respondeo: Cum hauris, trahis quidem parum aeris quodque remanet, spargit se aequaliter per totam fistulam, nullo modo — si accurate loqui velimus — ad naturam suam volens redire. Est enim natura aeris separabilis, nec est continuus, sed duntaxat contiguus. Sed aer mundi incumbit aquae, quae est in supremo haustro et premit eam deorsum cum instrumento quo aquam sugimus. Haec enim vera causa est hujus rei, nam cum patet osteolum in haustro, ac parum aeris extraximus, cum aer in fistulis non sit usquequaque contiguus — quid mirum si aer incumbens sua gravitate nitatur aerem magis cogere? Atque hinc est ille labor quem sugendo experimur. [>]     Ik antwoord: Wanneer je zuigt, trek je wel een beetje lucht en wat blijft verspreidt zich gelijkelijk over de hele buis, en het wil op geen enkele manier — als we het nauwkeurig willen zeggen — tot zijn natuurlijke toestand terugkeren. Lucht is immers van nature scheidbaar, en niet samenhangend, maar slechts aangenzend. Maar de lucht van de wereld rust op het water, dat boven in de pomp zit en drukt dit naar beneden met het instrument waarmee we het water aanzuigen. Dit is immers de werkelijke oorzaak hiervan, want wanneer de klep in de pomp open staat, en we een beetje lucht hebben uitgetrokken, daar de lucht in de buizen niet overal aangrenzend is — geen wonder als de drukkende lucht door zijn zwaarte ernaar streeft de lucht meer samen te persen. En hiervandaan komt die moeite die we ondervinden bij het zuigen. [>]

[ Ned. ]


[ 83 ]
Praktisch        
Practicum.

    Si quem velis convenire, apud quem tibi verba defectura vereare, non inconsultum videtur chartis mandare quaedam dicenda, quae illi personae et loco conveniant. Si enim verborum fiat defectus, praemeditata dicto apta et gratissima futura sunt.

Iets praktisch.

    Als je iemand wilt spreken, bij wie je vreest dat de woorden je zullen ontbreken, schijnt het niet onberaden enkele dingen die gezegd moeten worden op papier te zetten, die passend zijn voor die persoon en die gelegenheid. Als het je dan aan woorden ontbreekt, zal het vooraf bedachte geschikt zijn om te zeggen en zeer welkom.   [<,>]

[ Ned. ]



Isack Beeckman | 1615 v (top) | vervolg